સંપાદકીય : હિતેશ જગડ, ધ્વનિ ન્યુઝ, કેનેડા
ટોરોન્ટો , બ્રેમ્પટન, મીસીસાગા, લંડન, કિચનર, કેમ્બ્રિજ, અલબર્ટા અથવા સરે કે કેનેડા ના કોઈ પણ પ્રોવિન્સ મા ના રસ્તાઓ પર દોડતી જિંદગી; વતનની યાદો અને પરદેશના સપનાઓ વચ્ચે ઝૂલતો ભારતીય ઉદ્યોગસાહસિક; શું કેનેડા ખરેખર ‘લેન્ડ ઓફ ઓપોર્ચ્યુનિટી’ છે?
શિયાળાની થીજવી દેતી ઠંડી, સવારના ચાર વાગ્યાનો સમય અને બ્રેમ્પટનની એક પ્લાઝા આવેલા નાના ગ્રોસરી સ્ટોરની બહાર જામી ગયેલો બરફ. એક પંચાવન વર્ષનો ગુજરાતી વ્યક્તિ ઠરતા હાથે ગ્રોસરી સ્ટોર ના દરવાજા નું લોક ઓપન કરે છે. અંદર જઈને પહેલું કામ તે વતનના મંદિરમાંથી લાવેલી નાનકડી દીવી પ્રગટાવવાનું કરે છે. અગરબત્તીની સુવાસ સાથે તે ગણગણે છે, “હે પ્રભુ , આજે કામકાજ સારું રહે તો શોપ નું ભાડું ઉપરાંત બીજા ખર્ચ નીકળી જાય આપની કૃપા અને આશીર્વાદ રાખજો” આ કોઈ એક વ્યક્તિની વાત નથી, પરંતુ કેનેડામાં ‘ઇન્ડો-કેનેડિયન એન્ટરપ્રેન્યોર’ તરીકે ઓળખાતા હજારો પરિવારોની રોજિંદી હકીકત છે.
કેનેડાના આર્થિક ફલક પર ભારતીય મૂળના લોકોનો દબદબો વર્ષોથી રહ્યો છે. પરંતુ આજે જ્યારે આપણે ૨૦૨૬ના ઉંબરે ઊભા છીએ, ત્યારે એક ગંભીર પ્રશ્ન ઊભો થાય છે: શું આ સાહસિકો ખરેખર સમૃદ્ધિના શિખરો (Thriving) સર કરી રહ્યા છે, કે પછી તેઓ માત્ર પશ્ચિમની આર્થિક ચક્કીમાં પીસાઈને પોતાનું અસ્તિત્વ (Surviving) ટકાવી રાખવા મથી રહ્યા છે?
દાયકાઓ પહેલાં જ્યારે પંજાબના ખેતરો કે ગુજરાતના ગામડાઓ છોડીને લોકો કેનેડા આવ્યા, ત્યારે તેમની પાસે માત્ર એક સૂટકેસ અને આંખોમાં ઉજ્જવળ ભવિષ્યના સપના હતા. આજે કેનેડામાં દર ચોથો નાનો વ્યવસાય કોઈ ઈમિગ્રન્ટ ચલાવે છે. આ વ્યવસાયો માત્ર ડોલર કમાવવાનું સાધન નથી, પણ તે એક ભારતનું નાનકડું પ્રતિબિંબ છે. એક રેસ્ટોરન્ટ કે જે વતનના સ્વાદની યાદ અપાવે છે, એક ટ્રાન્સપોર્ટ કંપની જે કેનેડાના લોજિસ્ટિક્સની કરોડરજ્જુ છે, અને એવા હજારો IT પ્રોફેશનલ્સ જેમણે પોતાની કન્સલ્ટન્સી શરૂ કરી છે.
પરંતુ આ સપનાની કિંમત બહુ મોટી હોય છે. શરૂઆતના વર્ષોમાં પોતાની ડિગ્રીઓ બાજુ પર મૂકીને ગેસ સ્ટેશનો પર રાત-દિવસ કામ કરવું, હાડ થીજવતી ઠંડીમાં ડિલિવરી કરવી અને પાયે-પાયો ભેગી કરીને પોતાનો નાનકડો વ્યવસાય શરૂ કરવો એ કોઈ લોખંડી પુરુષ જ કરી શકે. આ સફળતા પાછળ લોહી-પરસેવો અને વતનના વિયોગના આંસુ છુપાયેલા છે.
નિઃશંકપણે, એવા અસંખ્ય કિસ્સાઓ છે જ્યાં ભારતીય મૂળના લોકોએ કેનેડાને પોતાની કર્મભૂમિ બનાવીને અઢળક સફળતા મેળવી છે. ટોરોન્ટોની એક ટેક કંપનીનું ઉદાહરણ લો, જેનો પાયો એક ગુજરાતી યુવાને પોતાના મિત્રના ગેરેજમાં નાખ્યો હતો. આજે તે કંપની નોર્થ અમેરિકાની ટોચની ૫૦0 કંપનીઓમાં સ્થાન ધરાવે છે. આ ‘થ્રાઈવિંગ’ બિઝનેસનું ઉદાહરણ છે.
આ સફળ સાહસિકો પાસે માત્ર સંપત્તિ નથી, પણ વિઝન છે. તેઓ જાણે છે કે કેનેડિયન માર્કેટમાં કેવી રીતે ઇનોવેશન લાવવું. તેઓ માત્ર ભારતીય સમુદાય પૂરતા મર્યાદિત નથી, પણ મેઈનસ્ટ્રીમ કેનેડિયન ગ્રાહકોના દિલ પણ જીતી રહ્યા છે. તેમનો આત્મવિશ્વાસ, આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ અને માર્કેટિંગની સૂઝ તેમને અન્ય કરતા અલગ પાડે છે. આ એ વર્ગ છે જે કેનેડાના અર્થતંત્રમાં અબજો ડોલરનું યોગદાન આપે છે અને હજારો લોકોને રોજગારી પૂરી પાડે છે.
જોકે, દરેક ચમકતી વસ્તુ સોનું હોતી નથી. સફળતાના આ આંકડાઓ વચ્ચે એક એવો વર્ગ પણ છે જે ‘સર્વાઈવલ’ની લડાઈ લડી રહ્યો છે. વધતું જતું મોંઘવારીનું પ્રમાણ, વ્યાજના આસમાને પહોંચેલા દરો અને પ્રોપર્ટી ટેક્સમાં થયેલો વધારો નાના વેપારીઓની કમર તોડી રહ્યો છે.
ઘણા સાહસિકો એવા છે જેઓ સવારે ૬ વાગ્યાથી રાતના ૧૧ વાગ્યા સુધી કામ કરે છે. શા માટે? કારણ કે જો તેઓ વેકેશન લે અથવા માંદા પડે, તો દુકાનનું ભાડું નીકળવું મુશ્કેલ થઈ જાય છે. આ દોડધામમાં તેઓ પોતાના બાળકોનું બાળપણ અને માતા-પિતાની વૃદ્ધાવસ્થા ચૂકી જાય છે. ફોન પર ભારત રહેતા સ્વજનો સાથે વાત કરતી વખતે “બધું મજામાં છે” એમ કહેતી વખતે તેમની આંખોમાં જે ભીનાશ હોય છે, તે કોઈ બેલેન્સ શીટમાં દેખાતી નથી.
કેનેડાના કઠિન શ્રમ કાયદાઓ અને નિયમોનું પાલન કરવું એ નવા આવનારાઓ માટે લોઢાના ચણા ચાવવા જેવું છે. લેબર શોર્ટેજને કારણે માલિકોએ પોતે જ સફાઈથી લઈને સર્વિંગ સુધીના કામ કરવા પડે છે. આ અથાક શ્રમ ઘણીવાર ગંભીર બીમારીઓ અને ડિપ્રેશન તરફ દોરી જાય છે.
લેખમાં એક મહત્વનો પાસા ‘જનરેશન ગેપ’નો છે. પ્રથમ પેઢીના ઉદ્યોગસાહસિકો માટે વ્યવસાય એટલે ‘પરિવારનું ગુજરાન’. તેમના માટે જોખમ લેવું એટલે ડર. જ્યારે બીજી પેઢી, જે કેનેડામાં જ જન્મી કે ઉછરી છે, તેમના માટે વ્યવસાય એટલે ‘પેઢીનું નિર્માણ’.
ઘણીવાર પિતા અને પુત્ર વચ્ચે ગજગ્રાહ જોવા મળે છે. પિતા ઈચ્છે છે કે દીકરો વર્ષોથી ચાલતી ગ્રોસરીની દુકાન સંભાળે, જ્યારે દીકરો તેને ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર લઈ જવા માંગે છે અથવા તદ્દન અલગ એવું કોઈ સ્ટાર્ટઅપ કરવા માંગે છે. આ આંતરિક સંઘર્ષો ઘણીવાર બનેલા-બનાવેલા સામ્રાજ્યોને વેરવિખેર કરી નાખે છે. પરંતુ જે પરિવારો આ બંને પેઢીના અનુભવ અને ઉત્સાહનો સમન્વય કરી શક્યા છે, તેઓ આજે કેનેડાના માર્કેટમાં લીડર છે.
આપણા સમાજમાં એક બહુ મોટી નબળાઈ છે – “લોકો શું કહેશે?” કેનેડામાં વસતા ઘણા સાહસિકો આ વાક્યના કેદી છે. વ્યવસાયમાં મોટું નુકસાન થયું હોય, દેવું વધી ગયું હોય, છતાં સોશિયલ મીડિયા પર અને સામાજિક પ્રસંગોમાં મોંઘી ગાડીઓ અને લક્ઝરી લાઈફસ્ટાઈલ બતાવવી એક મજબૂરી બની ગઈ છે. નિષ્ફળતાનો સ્વીકાર કરવો એ જાણે ગુનો હોય તેમ માનવામાં આવે છે. આ ‘દેખાડા’ની સંસ્કૃતિને કારણે ઘણા વેપારીઓ માનસિક રીતે ભાંગી પડે છે. સાચી સફળતા આંકડાઓમાં નહીં, પણ માનસિક શાંતિમાં છે, જે આજે આ ભાગદોડમાં ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ છે.
આટલા પડકારો છતાં, ઇન્ડો-કેનેડિયન સમુદાયની તાકાત તેના સંસ્કારોમાં છે. જ્યારે કોઈ સાહસિક મુશ્કેલીમાં હોય, ત્યારે કોઈ જ્ઞાતિ મંડળ કે સાંસ્કૃતિક સંસ્થા તેની વહારે આવે છે. ભલે તે આર્થિક મદદ હોય કે યોગ્ય માર્ગદર્શન, આ સામુદાયિક ભાવના (Community Support) જ તેમને અન્ય ઈમિગ્રન્ટ ગ્રુપ્સ કરતા અલગ પાડે છે. કેનેડામાં વસતા ગુજરાતીઓનું ‘નેટવર્કિંગ’ આજે પણ એટલું મજબૂત છે કે નવો આવનાર વ્યક્તિ શૂન્યમાંથી સર્જન કરી શકે છે.
કેનેડામાં હવે પવન બદલાઈ રહ્યો છે. હવે માત્ર સખત મહેનત (Hard Work) નહીં, પણ સ્માર્ટ વર્કની જરૂર છે. નવા ઉદ્યોગસાહસિકોએ સમજવું પડશે કે:
- માનસિક સ્વાસ્થ્ય (Mental Health): જો તમે સ્વસ્થ હશો, તો જ તમારો બિઝનેસ સ્વસ્થ રહેશે.
- ટેકનોલોજીનો સ્વીકાર: પરંપરાગત રીતોની સાથે આધુનિક ડિજિટલ સાધનો અપનાવવા અનિવાર્ય છે.
- લીગલ નોલેજ: કેનેડાના જટિલ કાયદાઓ અને ટેક્સ સિસ્ટમને સમજ્યા વગર કરેલું સાહસ જોખમી છે.
- સંતુલિત જીવન: કામ અને પરિવાર વચ્ચેની રેખા દોરવી ખૂબ જરૂરી છે.
ઇન્ડો-કેનેડિયન સાહસિકો એ કેનેડાના અર્થતંત્રના અનસંગ હીરો (Unsung Heroes) છે. તેઓ ‘સર્વાઈવ’ કરી રહ્યા છે કારણ કે તેમનામાં લડવાની જીદ છે, અને તેઓ ‘થ્રાઈવ’ કરી રહ્યા છે કારણ કે તેમની પાસે સપના જોવાની હિંમત છે. તેમની વાર્તા માત્ર ડોલરના નફા-નુકસાનની નથી, પણ એક એવી સંસ્કૃતિની છે જે સમુદ્ર પાર કરીને પણ પોતાની ઓળખ જાળવી રાખવા મથે છે.
આજે જ્યારે તમે કોઈ ઇન્ડો-કેનેડિયન સ્ટોર પર જાઓ, ત્યારે યાદ રાખજો કે તે કાઉન્ટર પાછળ ઉભેલી વ્યક્તિ માત્ર માલ વેચી રહી નથી, પણ તે પોતાના પરિવારનું ભવિષ્ય અને ભારતની શાખને પણ સાચવી રહી છે. આપણી જવાબદારી છે કે આપણે આ સાહસિકોને માત્ર ગ્રાહક તરીકે નહીં, પણ એક લડવૈયા તરીકે સન્માન આપીએ. કારણ કે, જ્યારે તેઓ સમૃદ્ધ થશે, ત્યારે જ આખો સમુદાય અને આ દેશ સમૃદ્ધ થશે.
