By Hitesh Jagad Editorial :- કેનેડામાં ગરબાએ સત્તાવાર રીતે આધ્યાત્મિક માર્ગ છોડી દીધો છે અને સીધા રેડ કાર્પેટ પર ધસી આવ્યા છે. જે એક સમયે માતાજી, સમુદાય અને ભક્તિની નવ-દિવસીય ઉજવણી હતી તે હવે સેલિબ્રિટીના દેખાવ, ડિઝાઇનર પોશાકો અને મોંઘા ફોટો-ઓપ્સનો ઉત્સવ બની ગયો છે. આ વર્ષે, ગરબાની મોસમ 15 ઑગસ્ટથી શરૂ થઇ છે અને 11 ઑક્ટોબર સુધી ખેંચાય છે. પરંતુ ચાલો આપણે આપણી જાત ને જ પુછીયે – જન્માષ્ટમીમાં ગરબા, ગણેશોત્સવના ગરબા, શ્રાદ્ધ મા પણ ગરબા (સિરિયસલી..?), અને અંતે નવરાત્રિના ગરબા આવે છે, ત્યારે ભાગ્યે જ કોઈ કહી શકે છે કે કયો તહેવાર કયો છે. શું તે ભક્તિ છે, કે તે એક સંપૂર્ણપણે કોન્સર્ટ ટૂર છે?
કેનેડામાં ગરબા હવે માત્ર એક પરંપરા નથી – તે કોઈપણ કાર્યક્રમ માટે એક આવશ્યક સહાયક બની ગયું છે. લગ્નો, જન્મદિવસની પાર્ટીઓ, કૉર્પોરેટ ગીગ્સ, કદાચ “કોઈના પાળેલાપેટ(PET) ના જન્મદિવસે” પણ – જો આમંત્રણમાં ગરબા ન હોય, તો કાર્યક્રમ અધૂરો લાગે છે. ટૂંક સમયમાં, આપણે ગરબાને ચૈત્ર નવરાત્રિથી શરદ પૂનમ સુધી, એટલે અલમોસ્ટ નવ મહિનાના અવિરત ગરબા નાઈટ સુધી લંબાવતા જોઈશું, જ્યારે પરંપરાવાદીઓ કદાચ ગુજરાતમાં માતાજી ના મંદિરમાં બેભાન થઈ જશે. જે તહેવાર એક સમયે ભક્તિવાર્તા કહેવા અને સમુદાયની સંસ્કૃતિ ચિહ્નિત કરતો હતો તે હવે ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ અને ડિઝાઇનર ઝાકઝમાળની ક્યારેય ન સમાપ્ત થતી ટૂરમાં ફેરવાઈ જવાનું જોખમ ધરાવે છે
સ્થાનિક ગાયકો હતાશ છે
અને આ અયોગ્યતા ત્યાં અટકતી નથી. આંતરરાષ્ટ્રીય કલાકારોને ભારતથી લાવવામાં આવે છે, અને તેમને તગડી રકમ ચુકવવામાં આવે છે જો તમે રકમ સાંભળશો તો ચક્કર ખાઈ જશો એટલી ફી તેઓ ચાર્જ કરે છે અને આ તગડી રકમ અહીં થી ભારત જાય છે. સામે, કેનેડા સ્થિત ગરબા ગાયકો—જેઓ ખરેખર તેમની કલા માટે જીવે છે, શ્વાસ લે છે અને પરસેવો પાડે છે લોકલ આર્ટિસ્ટ નજીવી ફી લઇ ગરબા કરતો હોય છે અને તે પણ પોતાનું જન જીવન ચલાવવા માટે અને સંપૂર્ણ સાંસ્કૃતિક માતાજી ના ગરબા રિધમ અને તાલ સાથે. — તેમને બાજુ પર મૂકી દેવામાં આવે છે. જાણે કે કેનેડામાં રહેવું આપમેળે તમને “આંતરરાષ્ટ્રીય” હોવાથી અયોગ્ય ઠેરવે છે, ભલે તમારું લોહી, તમારું ભજન, ગરબા અને તમારો ઢોલ બધું જ મૌલિકતા દર્શાવતું હોય. દરમિયાન, જે વ્યક્તિ હમણાં જ મુંબઈથી આવી હોય તેને ગોલ્ડન કાર્પેટ મળે છે. વિડંબનાની વાત કરીએ તો. કદાચ માતાજી પણ આ જોઈ ને ક્યાંક માથા પર હાથ મારતા સંભળાતા હશે અને કેહતા હશે કે આતે કેવી દુનિયા બની ગઈ છે આના કરતા આ નવરાત્રી નો તહેવાર જ ના હોવો જોઈએ.
શ્રાદ્ધ માં ગરબા …? લો કરલો બાત..!! જે ચોઘડિયું જોઈ ને ભાડા નું મકાન, પોતાનું મકાન, વાહન, નોકરી, સગાઇ, લગ્ન, દરેક સારા કામો સારો દિવસ, સારું ચોઘડિયું અને એકદમ સનાતન હિન્દૂ સંસ્કૃતિ માં માનનારા, ધનતેરસે માતા લક્ષ્મીના પૂજન માટે ચાર જગ્યા પર લક્ષ્મીપૂજા નો ચોક્કસ સમય જાણી ને માતા લક્ષ્મી ની પૂજા કરતા આપણે, પિતૃ શ્રાદ્ધ માં માન્યતા રાખતા આપણે હવે શ્રાદ્ધમાં પણ ગરબા કરતા કે તેમાં જતા ખચકાતા નથી !! રે વિડંબના !! પરદેશ માં સંકસ્કૃતિ ની વાતો નો ઢોલ નગારા પીટતા આપણે આજે આપણે આપણી સંસ્કૃતિ ને પણ ડોલર ની દોડ માં સાઈડમાં મૂકી દીધી છે. એ વાત કેહવા માં કોઈ અતિશયોક્તિ નથી કે આપણી દરેક પ્રવૃત્તિ હવે માત્ર અને માત્ર સોશ્યિલ મીડિયા ના રીલ્સ માટે જ છે, તહેવારો તો માત્ર શ્રદ્ધા દેખાડવા માટે જ છે બાકી શ્રદ્ધા તો માત્ર સોશ્યિલ મીડિયા ની પોસ્ટના રીલ માં જ છે કે કેટલી લાઈક આવી અને કોમેન્ટ કેટલી ..!! આ નક્કર વાસ્તવિકતા છે માનવું કે ના માનવું એ તમારો અંગત દ્રષ્ટિકોણ છે.
કોઈને થોભાવિ ને પૂછવું પડે કે: શું આપણે ભારતીય સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છીએ કે તેની ટિકિટ વેચી રહ્યા છીએ? ત્યારે ભક્તિનો સાર પાછળ રહી જાય છે. આ ભવ્ય શોમાં હાજરી આપતા યુવાનો માતાજીના આશીર્વાદ વિશે ઓછું અને ઇન્સ્ટાગ્રામ-લાયક ટ્વિર્લ્સ અને સ્વરોવસ્કી-જડેલા કુર્તા વિશે વધુ શીખી રહ્યા છે. ભક્તિને ફેશન કન્ટેન્ટમાં નીચી કરવામાં આવી છે, અને પ્રાર્થનાને “PR” ઝુંબેશો દ્વારા બદલવામાં આવી છે.
કેટલાક કાર્યક્રમોમાં VIP વિભાગો પણ હોય છે, જ્યાં તમારા કે મારા જેવા “માત્ર એક માણસ” ને નમ્રતાપૂર્વક છેક પ્રથમ હરોળની સીટો પર લઈ જવામાં આવે છે, જ્યારે “આંતરરાષ્ટ્રીય સ્ટાર” સોફા પર બેસીને સ્પાર્કલિંગ પાણી પીતા હોય છે. ચાલો આપણે સત્ય સ્વીકાર્યે —ગરબા ક્યારે ભક્તિ માંથી રેડ-કાર્પેટ ગાલામાં ફેરવાઈ ગયા? જો માતાજી આ જોઈ શકતા હોત, તો કદાચ તે ગરબાના તાલે ઝુમતાને આશીર્વાદ આપવા પેહલા તેમને વાસ્તવિકતા તપાસવા કહેતી હોત.
છતાં, નાના સામુદાયિક હોલમાં અને ઘરમાં થતી ઉજવણીઓમાં આશા ઝળકે છે. અહીં, ગરબા તેનું ધબકતું હૃદય જાળવી રાખે છે: નૃત્ય, ભક્તિ અને સામુદાયિક આનંદ. આ સેલિબ્રિટી ગીગ્સ નથી, અને પોશાકો પર મકાન ગીરો રાખવાની જરૂર નથી, પરંતુ આધ્યાત્મિક સંતોષ અમૂલ્ય છે. હકીકત ? તમને સાચા સાંસ્કૃતિક ગરબા મિસિસાગાના ભાડાના નાનકડા કૉમ્યૂનિટી હોલમાં “તમારી નવરાત્રિ એક્સ્ટ્રાવેગેન્ઝા ૨૦૨૫ વિથ સેલિબ્રિટી” કરતાં વધુ સારા લોકલ આર્ટિસ્ટ સાથે ડીજે હોય છે. બાળકો તાલનો અર્થ શીખે છે, વડીલો દરેક ગીત પાછળની વાર્તાઓ શીખવે છે, અને સમુદાય એકસાથે આવે છે તે ચિંતા કર્યા વિના કે ઇન્સ્ટાગ્રામ કે ટિકટૉક પર કોણ ટ્રેન્ડિંગ છે. પડકાર ક્યાં છે ? સંતુલન નથી કેમકે આંતરરાષ્ટ્રીય કલાકારો, સ્થાનિક પ્રતિભા અને સામુદાયિક મૂલ્યો સહઅસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે—પરંતુ જો લોભ આધ્યાત્મિકતાને બહાર ન ધકેલે તો જ. ગરબા સુલભ, પોસાય તેવા અને મૌલિક બને. માતાજીના આશીર્વાદની હરાજી થવી ન જોઈએ (સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે માતાજી આરતી ના યજમાન બનવા માટે માતાજી ની આરતી ની બોલી બોલાતી હોય છે આ ટ્રેન્ડ ભારતમાં પણ છે!).
કેનેડામાં ગરબા એક એવા મુકામ આવી પહોંચ્યા છે કે આપણે આપણા કૉમ્યૂનિટી ગરબા ઓર્ગનિઝર ને પ્રશ્ન કરવો પડશે કે શું આપણે ભક્તિને ચકાચૌંધ, ગ્લેમર અને સર્વશક્તિમાન ડોલર દ્વારા બાજુ પર ધકેલવા દઈશું? કે પછી આપણે ગરબાને એક જીવંત પરંપરા તરીકે પાછા મેળવીશું—જ્યાં ગરબા ના તાલે ઝૂમવા નો આનંદ હોય નહિ કે ધારણ કરેલા ડિઝાઇનર ભરતકામના પોશાક નું પ્રમોશન વધુ હોય !? જો આપણે નિષ્ફળ જઈશું, તો આપણે માતાજીની નવ રાતોને નવ મહિનાની રોકડ રકમો, સેલ્ફીઓ અને સેલિબ્રિટી પૂજામાં ફેરવી દેવાનું જોખમ લઈ રહ્યા છીએ.
અને ચાલો તો હવે અહીં થઈ રહેલા “ઇવેન્ટ ઇન્ફ્લેશન” વિશે વાત કરીએ તો કેનેડા માં અધધ ગરબા થાય છે. કૉમ્યૂનિટી ગરબા, પ્રોફેશનલ ગરબા, સેલિબ્રિટી ગરબા, શેરી ગરબા, બેઝમેન્ટમાં, બેકયાર્ડ માં ગરબા, ઓપન ગ્રાઉન્ડ ગરબા ઉપરાંત આ તો ખરાજ, જન્માષ્ટમી, ગણેશોત્સવ, શ્રાદ્ધમા ગરબા, મુખ્ય નવરાત્રિ ગરબા, બાકી હતું તો હવે બ્રામ્પ્ટન મ્યુનિસિપાલિટી પણ ગરબા નું આયોજન કરે છે અને હવે દિવાળી સેલિબ્રેશન માં પણ અંત માં ગરબા ની ડિમાન્ડ તો થાય જ, હવે બોલિવૂડ સિંગર પણ ગરબા ગાવા લાગ્યો છે બોલો હવે ગરબા દરેક સામુદાયિક હોલમાટે દર મહિને એક ઉચ્ચ-બજેટ શોની જરૂર હોય તેવું લાગે છે. સ્થાનિક ડીજે થાકી ગયા છે, સ્થાનિક ગાયકો હતાશ છે, અને માતા-પિતા તેમની છેલ્લી યુટિલિટી બિલ કરતાં વધુ ટિકિટો પર ખર્ચ કરી રહ્યા છે. ગરબા ધીમે ધીમે આધ્યાત્મિક પરંપરામાંથી ફરજિયાત સામાજિક ચલણમાં ફેરવાઈ ગયા છે. જો તમને કોઈ આમંત્રણ નથી? તમે સામાજિક રીતે દેવાળિયા છો. અને ભગવાન ન કરે કે તમારી પાસે “યોગ્ય” ડ્રેસ કે ટિકિટ ન હોય—તો લગભગ તમે તમારા પોતાના સમુદાયના તહેવારમાંથી દેશનિકાલ થયા જેવો અનુભવ થાય છે.
દરમિયાન, આંતરરાષ્ટ્રીય સેલિબ્રિટી પ્રદર્શનો તગડી ફી સાથે આવે છે, જે સ્થાનિક પ્રતિભાને વધુ હાંસિયામાં ધકેલે છે. તે દુઃખદાયક છે—આપણા પોતાના કલાકારો, જેઓ ગરબા સાથે મોટા થયા છે, યોગ્ય પગલાં શીખવી શકે છે, તાલનો આદર કરી શકે છે અને ભક્તિનો સંદર્ભ સમજી શકે છે, પરંતુ તેઓ કેનેડામાં આવનાર અને અચાનક “આંતરરાષ્ટ્રીય” બની જનાર વ્યક્તિ દ્વારા છવાય જાય છે. આપણી માતૃભૂમિની સંસ્કૃતિ, તેના પોતાના ભૂમિમાં, વિદેશમાં ફક્ત એક ટિકિટવાળો તમાશો બની જાય છે. ખરેખર, આ મજાક આપણા પર અને ઈન્ડો-કેનેડિયન સમાજ પર જ છે.
સોશિયલ મીડિયાએ આ વલણને વધુ તીવ્ર બનાવ્યું છે. માતા-પિતા તેમના બાળકોના ઝૂલતા ગ્લેમરસ રીલ્સ પોસ્ટ કરે છે, હેશટેગ્સ ઢોલના તાલ કરતાં પણ ઝડપથી ટ્રેન્ડ કરે છે, અને દરેક જણ મોટી સંખ્યા, ચમકદાર પોશાક અને “ફ્રન્ટ-રો એંગલ” ના આધારે નિર્ણય કરે છે. ભક્તિ, સામાજિક ભાવના અને વાતો કહેવા—ગરબાના સ્તંભો—હવે લગભગ વૈકલ્પિક જ છે.
છતાં, આ બધી હાસ્યજનકતા અને હકીકત આપણને આપણી આંખો સમક્ષ થઈ રહેલા સાંસ્કૃતિક ધોવાણથી વિચલિત આપણે, એક સમાજ તરીકે, પોતાને પૂછવું જોઈએ: શું આ તે કેનેડા છે જે આપણે આપણા બાળકોના મૂળ સાથેના જોડાણ માટે ઇચ્છીએ છીએ? શું આપણે એવી પેઢીનો ઉછેર કરી રહ્યા છીએ જે માતાજીના આશીર્વાદને ડિઝાઇનર ઝાકઝમાળ અને ટિકિટના ભાવ સાથે સરખાવે છે?
ચાલો આપણે થોડાં ન્યુટ્રલ રહીએ—વ્યાવસાયીકરણ એ ખરાબ નથી પરંતુ તેનું અતોશક્તિપણું હાનિકારક છે . કૉમર્શિલાઈઝાશને ભારતીય સમુદાયની બહાર ગરબા વિશે જાગૃતિ લાવી છે અને બિન-ભારતીયોને સંસ્કૃતિના સાક્ષી બનવા આકર્ષ્યા છે. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય સંપર્ક આવકાર્ય છે. સમસ્યા અતિરેકમાં છે. જ્યારે દરેક કાર્યક્રમ તેને સેલિબ્રિટી,સ્પોન્સરશિપ અને મીડિયા કવરેજ પર આધાર રાખીને નક્કી કરવામાં આવે છે, ત્યારે આપણે પરંપરાનો સાર ગુમાવવા માંડીએ છીએ.
જો આપણે ગરબાને કેનેડામાં વિકસિત કરવા હોય તો તેનો આત્માને ગુમાવ્યા વિના તેમ કરવું જોઈએ. સમુદાયે સ્થાનિક કલાકારોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ, સાચી પ્રતિભા માટે પ્લેટફોર્મ બનાવવું જોઈએ, અને દરેકને યાદ અપાવવું જોઈએ કે માતાજીનો ઉત્સવ સૌથી મોંઘા પોશાક કે સૌથી મોટા હોલને પરવડી શકે તેવા લોકો વિશે નથી. તે તાલ, સંગીત અને ભક્તિ દ્વારા હૃદયોને જોડવા વિશે છે, નહિ તો ટૂંક સમયમાં, આપણે કદાચ આખા વર્ષ દરમિયાન ગરબા જોઈશું, ચૈત્ર નવરાત્રિથી શરદ પૂનમ સુધી—નવ મહિનાના “ફરજિયાત ટ્વિર્લ્સ” ભાડાના હોલમાં, જેમાં ઇન્સ્ટાગ્રામર્સ દરેક ચાલને લાઇવ-સ્ટ્રીમ કરતા હશે. પરંપરાગત ગરબાનો ભૂત કદાચ ડાન્સ ફ્લોર પર ભટકતો હશે જ્યારે ડીજે ભજનો કરતાં વધુ જોરથી બીટ્સ વગાડતા હશે.
તો, આ વર્ષે નવરાત્રિ દરમ્યાન, આ એડિટોરિયલને એક જાગૃતિ કોલ, અને એક નમ્ર સૂચન તરીકે લેજો: ગરબાને ઉદ્યોગ સંમેલનમાં ફેરવવાનું બંધ કરો. સ્થાનિક કલાકારોને સપોર્ટ આપો, પરંપરાનું સન્માન કરો, અને યુવા પેઢીને ભક્તિનો આનંદ શીખવો—માત્ર ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇક્સનો રોમાંચ નહીં. કારણ કે દિવસના અંતે, માતાજીને તમારા સ્વરોવસ્કી કુર્તા કે તમારી ફ્રન્ટ-રો સીટની પરવા નથી કરતા ; તેમને તમારા હૃદયની પરવા છે.
કેનેડામાં ગરબા વિશ્વાસ અને સંસ્કૃતિની ઉજવણી રહેવા દો—ક્યાંક એવું ના થાય જે થઇ જ રહ્યું છે ભક્તિ $30/$40ની ટિકિટ અને સેલિબ્રિટીના દેખાવ વચ્ચે ક્યાંક ખોવાઈ ગઈ. આખરે, સાચી ભક્તિ ડોલર કે ડિઝાઇનર ઝાકઝમાળમાં માપવામાં આવતી નથી—તે તમારા પગ પર ઝૂમવામાં અને તમારા હૃદયના ધબકારામાં માપવામાં આવે છે.
હેપી નવરાત્રી સપોર્ટ લોકલ આર્ટિસ્ટ અને સપોર્ટ લોકલ કૉમ્યૂનિટી ગરબા અને ગરબા ને ગરબા રેહવાદો એવી ધ્વનિ ન્યૂઝપેપર ની વિનમ્ર અપીલ
