આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ: આપણા જીવનને ઘડનારી નારી શક્તિ દરરોજ સન્માનની અધિકારી છે

વતનના સંસ્કાર અને કેનેડાની પ્રગતિનો સંગમ: આપણા જીવનને ધબકતું રાખતી નારીશક્તિને કોટિ-કોટિ વંદન

ધ્વનિ વિષેશ – હિતેશ જગડ

દર વર્ષે 8 માર્ચના રોજ વિશ્વભરમાં ‘આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ’ની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. આ એક એવો વૈશ્વિક અવસર છે જ્યારે સમાજમાં સ્ત્રીઓના યોગદાન, તેમના બલિદાન અને તેમની સિદ્ધિઓને બિરદાવવામાં આવે છે. કેનેડા સહિત વિશ્વભરની સરકારો, સંસ્થાઓ અને સામાજિક સંગઠનો આ દિવસે વિવિધ કાર્યક્રમો યોજીને જેન્ડર ઇક્વાલિટી એટલે કે જાતીય સમાનતા તરફના પ્રગતિશીલ કદમોની ચર્ચા કરે છે.

પરંતુ, સત્તાવાર ભાષણો અને જાહેર સમારંભોથી પરે જઈને વિચારીએ તો, આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસનો અર્થ ઘણો ઊંડો અને વ્યક્તિગત છે. જ્યારે આપણે આપણા જીવનના વળાંકો પર નજર કરીએ છીએ, ત્યારે સમજાય છે કે આજે આપણે જે કંઈ પણ છીએ, તેને ઘડવામાં આપણી આસપાસની સ્ત્રીઓનો સૌથી મોટો ફાળો રહ્યો છે. સ્ત્રીઓ માત્ર વ્યવસાયિક ક્ષેત્રે કે નેતૃત્વમાં જ ફાળો નથી આપતી, પરંતુ ઘરના આંગણે, પરિવારમાં અને સમુદાયમાં રહીને તે જે મૂંગી સેવા અને માર્ગદર્શન આપે છે, તેની અસર સૌથી વ્યાપક હોય છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસની શરૂઆત 20મી સદીના પ્રારંભમાં થઈ હતી, જ્યારે મજૂર અધિકારો અને રાજકીય સમાનતા માટે સામાજિક ચળવળો વેગ પકડી રહી હતી. ઈ.સ. 1908માં ન્યૂયોર્ક શહેરના રસ્તાઓ પર હજારો મહિલા ગાર્મેન્ટ કામદારોએ સારા પગાર, કામના કલાકોમાં ઘટાડો અને મતાધિકારની માંગ સાથે કૂચ કરી હતી. આ વિરોધ પ્રદર્શને સ્ત્રીઓના હકો વિશે વિશ્વવ્યાપી ચર્ચા જગાવી.

ત્યારબાદ, 1910માં કોપનહેગન ખાતે મળેલી ‘ઇન્ટરનેશનલ સોશિયાલિસ્ટ વુમન કોન્ફરન્સ’માં જર્મન કાર્યકર ક્લેરા ઝેટકિને દર વર્ષે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મહિલા દિવસ ઉજવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. પ્રથમ વખત 1911માં યુરોપના અનેક દેશોમાં આ દિવસ ઉજવાયો. રશિયન ક્રાંતિ દરમિયાન 1917માં મહિલાઓએ ‘બ્રેડ એન્ડ પીસ’ (રોટલી અને શાંતિ)ની માંગ સાથે હડતાળ કરી, જેના પરિણામે રશિયામાં મહિલાઓને મતાધિકાર મળ્યો. અંતે, 1975માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) દ્વારા તેને સત્તાવાર માન્યતા આપવામાં આવી. આજે 100થી વધુ દેશોમાં આ દિવસ ઉજવાય છે, જે આપણને યાદ અપાવે છે કે સમાનતાની સફર હજુ ચાલુ છે.

માતા : જીવનનું પ્રથમ ઘડતર

કોઈપણ વ્યક્તિના જીવનમાં આવતી સૌથી પ્રભાવશાળી મહિલા તેની ‘માતા’ હોય છે. માતાની ભૂમિકા માત્ર જન્મ આપવા પૂરતી મર્યાદિત નથી. તે બાળકની પ્રથમ રક્ષક, પ્રથમ શિક્ષક અને ભાવનાત્મક આધારસ્તંભ છે. દુનિયાને જોવાની દ્રષ્ટિ, બોલવાની છટા અને સંસ્કારોનું સિંચન માતા દ્વારા જ થાય છે. દયા, પ્રમાણિકતા અને મુશ્કેલીમાં અડીખમ રહેવાની હિંમત જેવા ગુણો બાળક ઘરમાંથી જ શીખે છે.

કેનેડા જેવા દેશમાં વસતા ઇન્ડો-કેનેડિયન પરિવારોમાં માતાની ભૂમિકા વધુ પડકારજનક હોય છે. તે પોતાના સંતાનોના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે પોતાની મહત્વાકાંક્ષાઓ અને આરામનો ત્યાગ કરે છે. સંતાન સફળ થાય કે નિષ્ફળ, પણ માતાનો સાથ હંમેશા અણનમ રહે છે. કોઈપણ પદ કે સિદ્ધિ માતાના સ્થાનની પૂર્તિ કરી શકતી નથી.

બહેન : જીવનભરની સાથીદાર

માતા પછી પરિવારમાં જે સ્ત્રીનું મહત્વનું સ્થાન છે, તે છે બહેન. ભાઈ-બહેનનો સંબંધ મસ્તી, ખેંચતાણ અને અતૂટ પ્રેમનો સમન્વય છે. ઘણીવાર મોટી બહેનો પોતાની ઉંમર કરતા વહેલી જવાબદારીઓ સ્વીકારી લે છે. ખાસ કરીને જ્યારે માતા-પિતા કામમાં વ્યસ્ત હોય, ત્યારે બહેન જ નાના ભાઈ-બહેનોને સાચવે છે, ભણાવે છે અને માર્ગદર્શન આપે છે.

કેનેડાના ઇમિગ્રન્ટ પરિવારોમાં બહેનો બે પેઢીઓ વચ્ચેના સેતુ સમાન હોય છે. તેઓ નવા દેશની સંસ્કૃતિમાં અનુકૂલન સાધવામાં મદદ કરવાની સાથે સાથે વતનની પરંપરાઓને પણ જીવંત રાખે છે. ભાઈ ભલે ગમે તેટલો મોટો થાય, પણ બહેન હંમેશા તેની રક્ષક અને સલાહકાર બનીને રહે છે.

પત્ની : જીવનના ઘડતરની ભાગીદાર

લગ્ન બાદ સ્ત્રી ‘પત્ની’ તરીકે પુરુષના જીવનમાં પ્રવેશે છે અને એક નવા પરિવારના પાયાને મજબૂત કરે છે. સ્ત્રી માટે લગ્ન એ મોટું પરિવર્તન છે, કારણ કે તે પોતાનું ઘર છોડીને અજાણ્યા વાતાવરણમાં પોતાની જગ્યા બનાવે છે. ધીરજ અને આંતરિક શક્તિ દ્વારા તે નવા સંબંધો અને જવાબદારીઓ નિભાવે છે.

જીવનની આર્થિક કટોકટી હોય, કારકિર્દીના ઉતાર-ચઢાવ હોય કે અંગત સંઘર્ષ, એક પત્ની હંમેશા મજબૂત ટેકો બનીને ઊભી રહે છે. ઇન્ડો-કેનેડિયન સમાજમાં આપણે જોઈએ છીએ કે મહિલાઓ નોકરી, બાળકોનો ઉછેર, રસોડું અને સામાજિક સંબંધો – આ બધું જ કુશળતાપૂર્વક સંભાળે છે. કોઈપણ સફળ પુરુષની પાછળ તેને પ્રોત્સાહન પૂરું પાડતી તેની પત્નીનો મોટો હાથ હોય છે.

દીકરીઓ : ભવિષ્યની આશા

જો માતા, બહેન અને પત્ની વર્તમાનને સંભારે છે, તો દીકરીઓ ઉજ્જવળ ભવિષ્યનું પ્રતીક છે. એક સમય હતો જ્યારે દીકરીઓના શિક્ષણ અને કારકિર્દી પર મર્યાદાઓ હતી, પરંતુ આજે ચિત્ર બદલાયું છે. આજે દીકરીઓ વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, રાજકારણ, તબીબી અને વેપાર જેવા દરેક ક્ષેત્રમાં અગ્રેસર છે.

માતા-પિતા માટે દીકરી એ માત્ર સંતાન નથી, પણ ગૌરવ અને પ્રેરણાનું ઝરણું છે. તે સાબિત કરે છે કે જો તક આપવામાં આવે તો તે આખા વિશ્વને બદલી શકે છે.

ઘરની ચાર દીવાલોની બહારનું યોગદાન

સ્ત્રીઓનું યોગદાન માત્ર ઘર પૂરતું મર્યાદિત નથી. કેનેડાના અર્થતંત્રમાં અને સામાજિક માળખામાં મહિલાઓનું મોટું પ્રદાન છે. તેઓ વ્યાપાર ચલાવે છે, નીતિઓ ઘડે છે, હોસ્પિટલોમાં જીવ બચાવે છે અને શાળાઓમાં ભવિષ્યની પેઢી તૈયાર કરે છે. આમ છતાં, આજે પણ અનેક જગ્યાએ સમાન વેતન કે સમાન તકો માટે સંઘર્ષ ચાલુ છે. આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ આપણને આ પડકારો સામે લડવાની પ્રેરણા આપે છે.

ઉજવણી માત્ર એક દિવસ માટે કેમ?

આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ નિમિત્તે આપણે એ યાદ રાખવું જોઈએ કે સ્ત્રી પ્રત્યેનો આદર માત્ર કેલેન્ડરની એક તારીખ પૂરતો મર્યાદિત ન હોવો જોઈએ. આ પૃથ્વી પરનો દરેક મનુષ્ય એક સ્ત્રીને કારણે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. જન્મથી લઈને મૃત્યુ સુધી, સ્ત્રી આપણા જીવનના દરેક તબક્કે માર્ગદર્શક અને સહાયક બનીને રહે છે.

સ્ત્રીઓ આપણા સંસ્કારો, આપણી શક્તિ અને આપણી ઓળખનું નિર્માણ કરે છે. તેથી જ આ દિવસ માત્ર ઉત્સવનો નથી, પણ કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો છે. તેમને રોજિંદા જીવનમાં સન્માન અને ઓળખ મળવી જોઈએ. સત્ય તો એ છે કે, સ્ત્રી વગર આ સૃષ્ટિની કલ્પના પણ અશક્ય છે.

‘ધ્વનિ’ કોમ્યુનિટી ન્યૂઝપેપર તમામ મહિલાઓને હાર્દિક શુભેચ્છાઓ પાઠવે છે. માત્ર એટલા માટે નહીં કે આજે મહિલા દિવસ છે, પણ એટલા માટે કે તમારા કારણે આ જગત જીવવા જેવું અને સુંદર છે.