કેનેડા એ હવે જાગવું જ પડશે: ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદ હવે માત્ર રાજકીય મુદ્દો નથી, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે ખતરો છે

કેનેડામાં વધતી ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી પ્રવૃત્તિઓ હવે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, સમાજિક શાંતિ અને ભારત-કેનેડા સંબંધો માટે ગંભીર ચિંતાનો વિષય બની રહી છે.

એડિટોરિયલ : ધ્વનિવિશેષ હિતેશ જગડ – Click to Read Dhwani e-Newspaper

કેનેડા હંમેશા વિશ્વના સૌથી વધુ આવકારદાયક, લોકશાહી અને વ્યાપક દૃષ્ટિકોણ ધરાવતાં દેશોમાં મોખરે રહ્યું છે. વાણી સ્વાતંત્ર્ય (Freedom of Speech) અને બહુસાંસ્કૃતિકતા (Multiculturalism) એ આ રાષ્ટ્રની કરોડરજ્જુ છે. પરંતુ આજે, આ જ મૂલ્યોનો ગંભીર દુરુપયોગ થઈ રહ્યો હોય તેવું દેખાઈ રહ્યું છે.

કેનેડાની ધરતી પર વધી રહેલો ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદ હવે માત્ર સીમિત રાજકીય ચર્ચાનો વિષય નથી રહ્યો; તે હવે કેનેડાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર બની ગયો છે. જે સ્વતંત્રતા આપણને ગર્વ અપાવતી હતી, તે જ સ્વતંત્રતાના ઓઠા હેઠળ પનપી રહેલો કટ્ટરવાદ આજે સામાન્ય કેનેડિયન નાગરિકોના મનમાં ભય પેદા કરી રહ્યો છે.

હવે માત્ર નિવેદનો આપવાનો કે ‘રાજકીય મજબૂરી’ બતાવવાનો સમય પૂરો થયો છે. કેનેડિયન તંત્રએ સ્વીકારવું પડશે કે ઉગ્રવાદના મૂળ ઊંડા ઉતરી રહ્યા છે. જો સમયસર પગલાં લેવામાં નહીં આવે, તો આ કટ્ટરવાદ કેનેડાના સામાજિક તાણાવાણાને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.

કેનેડાના ધ્વજ નીચે દરેક નાગરિક સુરક્ષિત અનુભવવો જોઈએ—પછી ભલે તે કોઈ પણ વિચારધારા ધરાવતો હોય. પરંતુ જ્યારે વિચારધારા ‘હિંસા’ અને ‘ધમકી’નું સ્વરૂપ લે, ત્યારે કાયદાનું શાસન કડક હાથે કામ કરે તે અનિવાર્ય છે.

તાજેતરની ઘટનાઓએ ઇન્ડો-કેનેડિયન સમુદાયમાં આંચકો આપ્યો છે. આ ઘટનાઓ ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે કે શું કેનેડાના લોકશાહી અવકાશનો ઉપયોગ એવા ઉગ્રવાદી તત્વો દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યો છે જેઓ આ દેશને ઘર તરીકે નહીં, પરંતુ વિદેશમાં ચાલતા તેમના રાજકીય જંગ માટેના એક અનુકૂળ પ્લેટફોર્મ તરીકે જુએ છે?

નેન્સી ગ્રેવાલની હત્યા: લોકશાહીના માથે કલંક

ઓન્ટારિયોના લાસેલમાં નેન્સી ગ્રેવાલની કરૂણ હત્યા આ ઉભરતી વાસ્તવિકતાનું સૌથી વિચલિત કરનારું ઉદાહરણ છે. ૪૫ વર્ષીય વિન્ડસર નિવાસી અને સોશિયલ મીડિયા ઇન્ફ્લુએન્સર નેન્સી ગ્રેવાલ ખાલિસ્તાની અલગતાવાદી ચળવળની પ્રખર ટીકાકાર હતી. તેના મૃત્યુના મહિનાઓ પહેલા, તેણે જાહેરમાં ચેતવણી આપી હતી કે તેને તેની સુરક્ષાનો ડર છે. તેણે એવો પણ આક્ષેપ કર્યો હતો કે કોઈએ તેને “ચૂપ રહેવા” ની ચેતવણી તરીકે તેના ઘરને આગ લગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. દુર્ભાગ્યે, જ્યાં સુધી આ કરૂણતા સર્જાઈ નહીં ત્યાં સુધી આ ચેતવણીઓ તરફ કોઈનું ધ્યાન ગયું નહીં.

જ્યારે આ મહિનાની શરૂઆતમાં ગ્રેવાલની છરીના ઘા ઝીંકીને હત્યા કરવામાં આવી, ત્યારે તે ગુનાની નિર્દયતા જ આઘાતજનક નહોતી, પરંતુ તે પછી જે બન્યું તે વધુ ભયાનક હતું. ખાલિસ્તાની ઉગ્રવાદી વિચારોને પ્રોત્સાહન આપતા એક સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટે આ હત્યાની જવાબદારી ખુલ્લેઆમ સ્વીકારી અને જણાવ્યું કે ચળવળ વિરુદ્ધ બોલવા બદલ તેને સજા કરવામાં આવી છે. આ સંદેશમાં એક ઠંડો અને ક્રૂર સંકેત હતો: જે કોઈ પણ ખાલિસ્તાનની ટીકા કરશે, તેની આ જ હાલત થશે.

કોર્ટમાં આ દાવો સાબિત થાય કે ન થાય, પરંતુ હકીકત એ છે કે ઉગ્રવાદી તત્વો કેનેડાની ધરતી પર જાહેરમાં હિંસાની ધમકી આપવા માટે આટલા હિંમતવાન બની ગયા છે, તે દરેક નાગરિક અને સરકારના દરેક સ્તર માટે લાલબત્તી સમાન હોવું જોઈએ. આ માત્ર બે રાજકીય વિચારધારાઓ વચ્ચેનો ઝઘડો નથી; આ કેનેડામાં કાયદાના શાસનને સીધો પડકાર છે. જો આ દેશમાં લોકો એવું માનવા લાગે કે તેઓ ધાકધમકી, હિંસા કે હત્યા દ્વારા ટીકાકારોને શાંત કરી શકે છે, તો કેનેડા એક ખતરનાક રેખા ઓળંગી રહ્યું છે—એક એવી લોકશાહી કે જે વાણી સ્વાતંત્ર્યનું રક્ષણ કરે છે, તેમાંથી એવા રાષ્ટ્ર તરફ જ્યાં કોણ બોલી શકે તે ભય નક્કી કરે છે.

ભયનું વાતાવરણ અને વધતી જતી હિંસા

ગ્રેવાલનો કેસ કોઈ એકલદોકલ ઘટના નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ખાલિસ્તાની અલગતાવાદી સક્રિયતા સાથે જોડાયેલ તણાવ કેનેડાના જાહેર જીવનમાં વધુને વધુ વ્યાપી રહ્યો છે. સરે (Surrey) માં ભારતીય કોમેડિયન કપિલ શર્મા સાથે જોડાયેલા કાફે પર ત્રણ વખત હુમલો એ તેનું બીજું ઉદાહરણ છે. આ હુમલાનું પ્રતીક સ્પષ્ટ હતું: ભારત સાથે જોડાયેલી સાંસ્કૃતિક હસ્તીઓને હજારો કિલોમીટર દૂર પણ નિશાન બનાવવામાં આવી રહી છે.

વધુમાં, પ્રતિબંધિત સંગઠન ‘શીખ્સ ફોર જસ્ટિસ’ સાથે જોડાયેલા ગુરપતવંત સિંહ પન્નુન જેવા સક્રિય કાર્યકર્તાઓએ વારંવાર ઇન્ડો-કેનેડિયન હિંદુઓ અને ચળવળના ટીકાકારોને નિશાન બનાવતા વીડિયો જાહેર કર્યા છે. આ સંદેશાઓએ દાયકાઓથી કેનેડામાં શાંતિપૂર્ણ રીતે સાથે રહેતા સમુદાયોમાં દુશ્મનાવટ ફેલાવી છે. ઘણા ઇન્ડો-કેનેડિયનો માટે હવે આ ડર માત્ર સૈદ્ધાંતિક રહ્યો નથી. જે પરિવારો એક સમયે ખુલ્લેઆમ રાજકારણની ચર્ચા કરતા હતા, તેઓ હવે જાહેરમાં અભિપ્રાય વ્યક્ત કરવામાં સાવચેતી રાખી રહ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા હવે ધાકધમકી આપવાનું યુદ્ધનું મેદાન બની ગયું છે.

યાદ કરો બ્રામ્પટનના હિંદુ સભા મંદિર પરનો હુમલો 

૩ નવેમ્બર, ૨૦૨૪નો દિવસ કેનેડાના ઇતિહાસમાં કાળા અક્ષરે લખાશે. બ્રામ્પટનના હિંદુ સભા મંદિરમાં ભારતીય કોન્સ્યુલર અધિકારીઓની મુલાકાત દરમિયાન જે રીતે હિંસા ફાટી નીકળી, તેણે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. ખાલિસ્તાન સમર્થક દેખાવકારો અને હિંદુ શ્રદ્ધાળુઓ વચ્ચેના અથડામણના દ્રશ્યો વિચલિત કરનારા હતા. ખાલિસ્તાની ઝંડાધારી ટોળાએ મંદિરના પટાંગણમાં ઘૂસીને જે રીતે શારીરિક હુમલા કર્યા, તેણે સાબિત કર્યું કે હવે ધાર્મિક સ્થળો પણ સુરક્ષિત નથી. આ ઘટનામાં અનેક ધરપકડો થઈ અને ચોમેરથી નિંદા કરવામાં આવી, પરંતુ શું આ માત્ર એક છૂટીછવાયી ઘટના હતી? ના, આ એક લાંબા ગાળાના આયોજિત કટ્ટરવાદનું પરિણામ હતું.

નગરકીર્તનમાં શરમજનક કૃત્યો: ક્યાં છે કેનેડિયન રાજકારણીઓ?

સૌથી વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે પવિત્ર ‘નગરકીર્તન’ જેવા ધાર્મિક કાર્યક્રમોનો ઉપયોગ પણ હવે નફરત ફેલાવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે. નગરકીર્તન દરમિયાન ખુલ્લેઆમ બનાવટી જેલ બનાવીને તેમાં ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહના પુતળા પર ગોળીબાર કરવાના દ્રશ્યો શરમજનક છે. આટલી હદે ઉશ્કેરણીજનક કૃત્યો દર વર્ષે થવા છતાં કેનેડાનો કોઈ પણ રાજકારણી તેની સામે અવાજ ઉઠાવવાની હિંમત કરતો નથી. શું વોટબેંકની રાજનીતિ એટલી મહત્વની થઈ ગઈ છે કે કોઈ દેશના નેતાઓના અપમાન અને હિંસાના પ્રદર્શન સામે આંખ આડા કાન કરવામાં આવે?

એટલું જ નહીં, ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ ‘ત્રિરંગા’ને ફાડી નાખવો, તેને સળગાવવો અને તેને પગ નીચે કચડવો એ માત્ર ભારતનું અપમાન નથી, પણ કેનેડાની સહનશીલતાનું પણ અપમાન છે. થોડા વર્ષો પહેલા યોજાયેલી શાંતિપૂર્ણ રેલીઓમાં પણ જે રીતે હિંસાના અહેવાલો મળ્યા હતા, તે દર્શાવે છે કે આ તત્વો લોકશાહીના માધ્યમથી લોકશાહીનું જ ગળું ઘોંટી રહ્યા છે.

રાજદ્વારી સંકટ અને આર્થિક અસરો

કેનેડામાં ખાલિસ્તાની અલગતાવાદી સક્રિયતાના ઉદયે ઓટાવા માટે ગંભીર રાજદ્વારી પડકારો પણ ઉભા કર્યા છે. ભારત અને કેનેડા વચ્ચેના સંબંધો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી વણસેલા છે, ખાસ કરીને ૨૦૨૩માં બ્રિટિશ કોલંબિયામાં હરદીપ સિંહ નિજ્જરની હત્યા બાદ. આ મુદ્દો હવે જાસૂસી સંસ્થાઓ, રાજદ્વારીઓના હદપાર અને પરસ્પર આરોપો સુધી પહોંચી ગયો છે.

ભારતે વારંવાર કેનેડા પર તેની ધરતી પર ઉગ્રવાદી ખાલિસ્તાની જૂથોને મુક્તપણે કામ કરવા દેવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. બીજી તરફ, કેનેડાએ વિદેશી હસ્તક્ષેપ અને ‘ટ્રાન્સનેશનલ રિપ્રેશન’ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. પરિણામે, બંને દેશો વચ્ચે દાયકાઓનું સૌથી મોટું રાજદ્વારી સંકટ પેદા થયું છે.

વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીની તાજેતરની ભારત મુલાકાતને સંબંધોને સુધારવા અને વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવી હતી. કેનેડાની નબળી અર્થવ્યવસ્થા, વૈશ્વિક વેપારની અનિશ્ચિતતા અને મજબૂત આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીની જરૂરિયાત આ રાજદ્વારી પ્રયાસોને નિર્ણાયક બનાવે છે. ભારત, જે વિશ્વના સૌથી ઝડપથી વિકસતા અર્થતંત્રોમાંનું એક છે, તે વેપાર, ટેકનોલોજી, ઉર્જા અને શિક્ષણ જેવા ક્ષેત્રોમાં કેનેડા માટે વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર છે. પરંતુ જ્યારે આ પ્રયાસો ચાલી રહ્યા હતા, ત્યારે ખાલિસ્તાની જૂથોએ ફરી એકવાર વૈશ્વિક ધ્યાન ખેંચ્યું. વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીની તાજેતરની ભારત મુલાકાત દરમિયાન તેમણે ભારત અને કેનેડાને “એક પરિવાર” તરીકે ગણાવ્યા. જોકે, વર્લ્ડ સિખ ઓર્ગેનાઈઝેશન (WSO) જેવા સંગઠનોએ આ નિવેદનને તાત્કાલિક ફગાવી દીધું. WSO એ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો કે “જો ભારત પરિવાર છે, તો કેનેડિયન શીખો ક્યાં ફિટ થાય છે?” આ સંગઠનો સરકારી દાવાઓને પણ નકારી રહ્યા છે કે હિંસક ગુનાઓમાં ભારતની સંડોવણી નથી.

આવા સમયે કેનેડા એક ભયાનક રાજદ્વારી સંકટમાં ફસાયેલું છે. એક તરફ કેનેડાની અર્થવ્યવસ્થા માટે ભારત જેવા મજબૂત ભાગીદારની જરૂર છે, અને બીજી તરફ આંતરિક ઉગ્રવાદી તત્વો સરકારના હાથ બાંધી રહ્યા છે.

લોકશાહી અને ઉગ્રવાદ વચ્ચેની રેખા

લોકશાહીમાં, દરેક જૂથને ચિંતા વ્યક્ત કરવાનો અને જવાબદારી માંગવાનો અધિકાર છે. પરંતુ કાયદેસરની સક્રિયતા અને ઉગ્રવાદી ધાકધમકી વચ્ચેની રેખા સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ. જ્યારે રાજકીય અભિયાનો ધમકીઓ, હિંસા અથવા ઉગ્રવાદીઓના મહિમા સાથે જોડાય છે, ત્યારે તે લોકશાહી અભિવ્યક્તિ રહેતા નથી; તેઓ કટ્ટરવાદના ખતરનાક સાધનો બની જાય છે.

કેનેડાએ એક કઠિન પ્રશ્નનો સામનો કરવો જ પડશે: શું વાણી સ્વાતંત્ર્યના રક્ષણની તેની પ્રતિબદ્ધતાએ અજાણતા ઉગ્રવાદી નેટવર્કને ફૂલવા-ફાલવા માટે જગ્યા આપી છે? કેનેડિયન ચાર્ટર ઓફ રાઇટ્સ એન્ડ ફ્રીડમ્સ અભિવ્યક્તિનું રક્ષણ કરે છે, પરંતુ તે ગુનાહિત ધમકીઓ, હિંસા અથવા ઉશ્કેરણીનું રક્ષણ કરતું નથી.

શાંતિપ્રિય શીખ સમુદાય અને રાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠા

મોટાભાગના શીખ કેનેડિયનો શાંતિપ્રિય અને કાયદાનું પાલન કરનારા નાગરિકો છે જેમણે કેનેડાના સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય માળખામાં અજોડ યોગદાન આપ્યું છે. તેઓ ડોકટરો, ઉદ્યોગસાહસિકો, પોલીસ અધિકારીઓ અને સૈનિકો તરીકે દેશની સેવા કરી રહ્યા છે. પરંતુ મુઠ્ઠીભર ઉગ્રવાદી જૂથો આખા સમુદાયના યોગદાન પર પડછાયો પાડી રહ્યા છે.

વિશ્વભરના દેશો કેનેડા પર નજર રાખી રહ્યા છે. જ્યારે ઉગ્રવાદી જૂથો વિદેશી સંઘર્ષો સાથે જોડાયેલા અલગતાવાદી એજન્ડાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કેનેડાની ધરતીનો ઉપયોગ કરે છે, ત્યારે કેનેડાની પોતાની સ્થાનિક સુરક્ષા પરની પકડ વિશે પ્રશ્નો ઉઠે છે. આનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કેનેડાની વિશ્વસનીયતાને નુકસાન થઈ શકે છે.

કેનેડા આ સ્થિતિને અવગણી શકે તેમ નથી. પ્રતિસાદ સંતુલિત પણ નિર્ણાયક હોવો જોઈએ. RCMP અને સ્થાનિક પોલીસ દળોએ ઉગ્રવાદી ધમકીઓને તે લાયક ગંભીરતા સાથે લેવી જોઈએ. રાજકીય ધાકધમકી સાથે જોડાયેલા ગુનાઓની તપાસ ઝડપી, પારદર્શક અને કડક હોવી જોઈએ.

ફેડરલ સરકારે સ્પષ્ટ સંદેશ આપવો જોઈએ કે કેનેડા શાંતિપૂર્ણ સક્રિયતાનું સ્વાગત કરે છે પરંતુ વાણી સ્વાતંત્ર્યના નામે ઉગ્રવાદ અથવા હિંસાને સહન કરશે નહીં. સમુદાયના નેતાઓએ પણ આગળ આવવું પડશે. એકતા, શાંતિ અને લોકશાહી મૂલ્યોને ટેકો આપતા અવાજોને બળ મળવું જોઈએ.

નેન્સી ગ્રેવાલની હત્યા અને ઓનલાઈન ફરતી ધમકીઓ એ કોઈ છૂટાછવાયા કિસ્સા નથી. તે એક ઊંડી સમસ્યાના સંકેતો છે. કેનેડાએ ખાતરી કરવી જોઈએ કે તેની સ્વતંત્રતા ક્યારેય તેના પોતાના નાગરિકો સામે શસ્ત્ર ન બને. લોકશાહી ચર્ચા-વિચારણા પર ખીલે છે—પણ તે ધાકધમકી સામે ટકી શકતી નથી. જો ઉગ્રવાદી જૂથો માને છે કે તેઓ કેનેડાની ધરતી પરથી નિર્ભયતાથી કામ કરી શકે છે, તો આ પડકાર માત્ર રાજકીય નથી, તે અસ્તિત્વનો છે.

સંદેશ સ્પષ્ટ હોવો જોઈએ: કેનેડા એ સ્વતંત્રતાની ભૂમિ છે, પણ તે કાયદાની પણ ભૂમિ છે. અને કોઈપણ વિચારધારા—પછી ભલે તે ગમે તેટલી જોરથી બૂમો પાડતી હોય—તેને કાયદાથી ઉપર રહેવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં.

Click to Read Dhwani E-Newspaper