નવા સાયન્સ સેન્ટરના નામે જૂના નિષ્ણાતોની બલિ: ઓન્ટારિયો સાયન્સ સેન્ટરમાં ૩૦ અનુભવી કર્મચારીઓ લે-ઓફે સર્જ્યો વિવાદ

ટોરોન્ટો:

કેનેડાના સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને ઐતિહાસિક શૈક્ષણિક સંસ્થાનોમાં સ્થાન ધરાવતા Ontario Science Centre માં મોટા પાયે આંતરિક ફેરફારો અને પુનઃરચના (Restructuring) ના નામે એક અત્યંત ચોંકાવનારો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સાયન્સ સેન્ટરના વહીવટીતંત્રે તેના મુખ્ય સાયન્સ ડિપાર્ટમેન્ટ સહિત અનેક મહત્વપૂર્ણ ટીમોને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે, જેના પરિણામે ૩૦થી વધુ અનુભવી કર્મચારીઓએ પોતાની નોકરી ગુમાવી પડી છે. આ નિર્ણયને પગલે કેનેડાના શૈક્ષણિક, રાજકીય અને વૈજ્ઞાનિક ક્ષેત્રે એક મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે અને સંસ્થાના ભવિષ્ય સામે ગંભીર પ્રશ્નાર્થો સર્જાયા છે.

ઓન્ટારિયો સાયન્સ સેન્ટરના સીઈઓ (CEO) પોલ કોર્ટેનારે (Paul Kortenaar) તાજેતરમાં કર્મચારીઓ સાથે યોજાયેલી એક ખાસ વિડિયો કોન્ફરન્સ દરમિયાન આ કડવી વાસ્તવિકતાની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે સંસ્થા તેના ભવિષ્યના મોડેલ માટે નવી કાર્યપદ્ધતિ અપનાવી રહી છે અને આ નવી રચનાત્મક સંરચનામાં જૂના કેટલાક વિભાગોનું સ્થાન રહેશે નહીં. આ છટણીની સીધી અસર સંસ્થાના મુખ્ય સાયન્સ વિભાગ, બિઝનેસ ડેવલપમેન્ટ, સેક્યુરિટી અને લાઈવ એક્ઝિબિટ્સ (લાઈવ પ્રદર્શનો) સાથે જોડાયેલી સંપૂર્ણ ટીમો પર પડી છે.

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે સાયન્સ સેન્ટર પહેલાથી જ પોતાના ઈતિહાસના સૌથી મોટો અને પડકારજનક સંક્રાંતિકાળમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, વર્ષ ૨૦૨૪ ના ઉનાળામાં ડોનમિલ્સ (Don Mills) સ્થિત ઓન્ટારિયો સાયન્સ સેન્ટરની મૂળ ઐતિહાસિક ઈમારતને પ્રાંતિય સરકાર દ્વારા અચાનક બંધ કરી દેવામાં આવી હતી. તે સમયે એન્જિનિયરિંગ રિપોર્ટને ટાંકીને ઈમારતના છાપરામાં ખામી હોવાનું કારણ આપવામાં આવ્યું હતું. જોકે, તે સમયે પણ આ નિર્ણય સામે ભારે વિરોધ નોંધાયો હતો અને વિવેચકોએ ઈમારત બંધ કરવાની જરૂરિયાત સામે સવાલો ઉઠાવીને સરકાર પાસે વધુ પારદર્શિતાની માંગ કરી હતી.

હાલના આયોજન મુજબ ઓન્ટારિયો સરકાર ઓન્ટારિયો પ્લેસ (Ontario Place) ખાતે એક અદ્યતન અને નવું સાયન્સ સેન્ટર બનાવી રહી છે, જે વર્ષ ૨૦૨૯ સુધીમાં જાહેર જનતા માટે ખુલ્લું મુકાય તેવી શક્યતા છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, સંસ્થા દ્વારા ડાઉનટાઉન ટોરોન્ટોમાં એક કામચલાઉ (Interim) સ્થળેથી કામગીરી ચલાવવામાં આવી રહી છે, જ્યારે પૉપ-અપ સેન્ટર્સ અને શાળાઓમાં જઈને શૈક્ષણિક પ્રોગ્રામિંગ સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે.

જોકે, સરકાર તરફથી આ નિર્ણયનો બચાવ કરતા એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે સાયન્સ ડિપાર્ટમેન્ટ નાબૂદ કરવાથી સાયન્સ પ્રોગ્રામિંગ બંધ થઈ જશે નહીં. ટુરીઝમ, કલ્ચર અને ગેમિંગ મિનિસ્ટર ઝી હમીદના કાર્યાલય દ્વારા સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે સાયન્સ પ્રોગ્રામિંગ, નિષ્ણાતોની સેવાઓ અને પ્રદર્શનો સંસ્થાના સમગ્ર મોડેલમાં વણાયેલા રહેશે. સરકારે આશ્વાસન આપ્યું હતું કે સાયન્સ સેન્ટર દ્વારા અપાતા શૈક્ષણિક અનુભવો અને પ્રોગ્રામિંગમાં કોઈ નકારાત્મક ફેરફાર થશે નહીં. આ ઉપરાંત, અસરગ્રસ્ત કર્મચારીઓને નવી સંસ્થાકીય રચના હેઠળ ઊભી થનારી નવી નોકરીઓ માટે અરજી કરવાની તક મળશે તેવું પણ જણાવાયું છે.

બીજી તરફ, સાયન્સ સેન્ટરના કર્મચારીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી યુનિયન OPSEU (ઓન્ટારિયો પબ્લિક સર્વિસ એમ્પ્લોયીઝ યુનિયન) લોકલ ૫૪૯ ના પ્રમુખ રાલુકા એલિસ (Raluca Ellis) એ આ નિર્ણયની સખત શબ્દોમાં ટીકા કરી છે. તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો હતો કે ‘ઓન્ટારિયો સાયન્સ સેન્ટર’ જેવી સંસ્થા પોતાના સમર્પિત સાયન્સ યુનિટ વગર કઈ રીતે કામ કરી શકે? યુનિયનના જણાવ્યા અનુસાર, આ ૩૦ કર્મચારીઓની લે-ઓફ સાથે જ સંસ્થાના ૫૪૦ વર્ષથી પણ વધુ સમયના સંચિત વ્યાવસાયિક અનુભવ અને જ્ઞાનનો એકસાથે અંત આવી ગયો છે.

આ ૫૪૦ વર્ષના અનુભવની ક્ષતિ એ આ સમગ્ર વિવાદનો સૌથી ચિંતાજનક પાસું બની રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે કોઈ પણ કોર્પોરેટ કે સરકારી સંસ્થામાં રિસ્ટ્રક્ચરિંગ દરમિયાન જૂના હોદ્દાઓ નાબૂદ કરીને નવી સ્કિલ્સ ધરાવતા લોકોની ભરતી કરવામાં આવતી હોય છે, પરંતુ દાયકાઓથી સંચિત થયેલા આ જ્ઞાન અને અનુભવની ભરપાઈ નવી ભરતીથી તુરંત થઈ શકશે કે નહીં તે અંગે મોટો સંશય છે.

સરકારના અંદાજ મુજબ આ નવા ટ્રાન્સફોર્મેશનથી અંતે રોજગારીની નવી તકો ઊભી થશે અને કામચલાઉ તથા ભવિષ્યના નવા કેન્દ્ર ખાતે લગભગ ૧,૦૦૦ નવી નોકરીઓનું સર્જન થશે. પરંતુ આમાંથી ખરેખર કેટલી નોકરીઓ કાયમી હશે અને સાયન્સ એજ્યુકેશન, રિસર્ચ કે એક્ઝિબિટ્સ સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી હશે તે અંગે સ્પષ્ટતાનો અભાવ છે.

લિબરલ પાર્ટીના એમપીપી (MPP) આદિલ શામજી (Adil Shamji), જેમના મતવિસ્તારમાં જૂનું સાયન્સ સેન્ટર આવેલું છે, તેમણે સરકારને આ નિર્ણય પર પુનર્વિચાર કરવા અને પ્રોગ્રામિંગને જૂની ઈમારતમાં પાછું લાવવા અપીલ કરી છે. તેમણે આ નિર્ણયને અત્યંત ગૂંચવણભર્યો ગણાવતા કહ્યું હતું કે, સાયન્સ સ્ટાફ વગરનું સાયન્સ સેન્ટર એ ડોક્ટરો વગરની હોસ્પિટલ કે ફાયરફાઈટર્સ વગરના ફાયર સ્ટેશન સમાન છે.

અંતે, આ નિર્ણયથી કેનેડાના ઈન્ડો-કેનેડિયન સમુદાય અને સ્થાનિક નાગરિકોમાં એક જ વિચાર વહેતો થયો છે કે શું સાયન્સ સેન્ટર માત્ર ઈમારતો, ટેકનોલોજી અને ડિસ્પ્લે સાધનોથી બને છે, કે પછી તેમાં કામ કરતા અનુભવી વિજ્ઞાનીઓ અને શિક્ષણશાસ્ત્રીઓ તેનો સાચો આત્મા છે? ઓન્ટારિયો પ્લેસ ખાતે નવું કેન્દ્ર ભલે આકાર પામે, પરંતુ જે માનવ સંસાધન અને અનુભવ ગુમાવવામાં આવ્યો છે, તે પાછો મેળવવો અત્યંત મુશ્કેલ બની રહેશે.