વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની આગામી ૧૧-૧૨ ડિસેમ્બરે યોજાનારી કૅનેડાની ઐતિહાસિક મુલાકાત: ભારત-કૅનેડા વચ્ચે રાજનીતિક અને આર્થિક સંબંધોમાં નવા યુગનો પ્રારંભ
ધ્વનિ ન્યૂઝ ઓનલાઇન | ઓટાવા
વિશ્વના બે સૌથી મોટા અને સક્રિય લોકશાહી દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં એક નવું અને આશાસ્પદ પ્રકરણ ઉમેરાવા જઈ રહ્યું છે. ભારતના લોકપ્રિય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આગામી ડિસેમ્બર ૧૧ અને ૧૨, ૨૦૨૬ના રોજ કૅનેડાની સત્તાવાર મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. ઓટાવાસ્થિત ભારતીય હાઈકમિશન દ્વારા આ મહત્વપૂર્ણ પ્રવાસની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે. લાંબા સમયથી પ્રતિક્ષાધીન આ કૂટનીતિક મુલાકાતનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બંને દેશો વચ્ચે ફરીથી શરૂ થયેલી સકારાત્મક ભાગીદારીને નક્કર અને પરિણામલક્ષી સહયોગમાં પરિવર્તિત કરવાનો છે. તાજેતરમાં ભારતીય વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને કૅનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્ની વચ્ચે યોજાયેલી ટેલિફોનિક વાતચીતમાં બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં સર્જાયેલી સકારાત્મક ગતિવિધિઓને આગળ ધપાવવા પર સહમતિ દર્શાવી હતી. બંને દેશો વેપાર, ઊર્જા, ટેકનોલોજી, રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક સુરક્ષા તથા બે દેશોના નાગરિકો વચ્ચેના પરસ્પર સંબંધો (પીપલ-ટુ-પીપલ ટાઈઝ) જેવા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં પરિણામલક્ષી કાર્ય કરવા માટે કટિબદ્ધ થયા છે.
ગ્રેટર ટાસ્ક અને સમગ્ર દેશમાં વસતા વિશાળ ઇન્ડો-કૅનેડિયન સમુદાય માટે આ જાહેરાત માત્ર એક ઔપચારિક રાજનીતિક મુલાકાતથી વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે. કૅનેડામાં વસતા હજારો ભારતીય પરિવાર, અગ્રણી વ્યાપારીઓ, પ્રોફેસનલ્સ અને વિવિધ સામાજિક સંગઠનો આ પ્રવાસ પર ખૂબ જ બારીકાઈથી નજર રાખી રહ્યા છે. આ મુલાકાત બે દેશોના અર્થતંત્રને જોડવાની સાથે હજારો પરિવારોના અંગત અને સાંસ્કૃતિક ઇતિહાસ સાથે પણ સીધી રીતે જોડાયેલી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ૧૩ ઓક્ટોબરના રોજ કૅનેડિયન વડાપ્રધાન માર્ક કાર્ની અને વડાપ્રધાન મોદી વચ્ચે ઉચ્ચ સ્તરીય ફોન કોલ પર ચર્ચા થઈ હતી. ત્યારબાદ કૅનેડિયન વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) દ્વારા પણ પુષ્ટિ કરવામાં આવી હતી કે વડાપ્રધાન મોદી ડિસેમ્બર મહિનામાં કૅનેડાના પ્રવાસે આવશે. ત્યાર બાદ હાઈકમિશને આ બે દિવસીય ઐતિહાસિક પ્રવાસની ચોક્કસ તારીખો જાહેર કરીને રાજનીતિક ઉત્સાહ વધારી દીધો છે.
આ મુલાકાતનો સૌથી મહત્વનો અને કેન્દ્રીય એજન્ડા સૂચિત ‘કોમ્પ્રિહેન્સિવ ઇકોનોમિક પાર્ટનરશિપ એગ્રીમેન્ટ’ (CEPA) છે. મંત્રણા દરમિયાન બંને વૈશ્વિક નેતાઓએ વર્ષ ૨૦૩૦ સુધીમાં બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર બમણો કરવાના લક્ષ્યાંકને ઝડપથી પ્રાપ્ત કરવા અને CEPA કરારની વાટાઘાટો વહેલી તકે પૂર્ણ કરવા માટે પોતાની પ્રતિબદ્ધતા પુનઃઉચ્ચારિત કરી હતી. આગામી ડિસેમ્બરની મુલાકાત આ આર્થિક એજન્ડા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માઇલસ્ટોન સાબિત થશે. જોકે, રાજનીતિક વાટાઘાટો અને અંતિમ કરાર વચ્ચે તફાવત રહેલો છે. કૅનેડિયન પક્ષ તરફથી મુક્ત વ્યાપાર કરાર સંપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ થયો હોવાની કે સહી થઈ ગઈ હોવાની સત્તાવાર જાહેરાત હજુ સુધી કરવામાં આવી નથી. આ પ્રવાસ દરમિયાન કોઈ ઐતિહાસિક હસ્તાક્ષર સમારોહ થશે કે નહીં, નવી માર્કેટ એક્સેસની જાહેરાત થશે કે વ્યાપારી કરારો થશે, તેનો આધાર આગામી દિવસોમાં થનારી ઉચ્ચ સ્તરીય મંત્રણાઓ પર રહેશે.
વર્ષ ૨૦૨૬ દરમિયાન ભારત અને કૅનેડા વચ્ચે સતત ઉચ્ચ સ્તરીય સંવાદ અને મુલાકાતોનો સિલસિલો જોવા મળ્યો છે. ચાલુ વર્ષે ૨ માર્ચના રોજ વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ નવી દિલ્હી ખાતે વડાપ્રધાન મોદી સાથે ખાસ બેઠક યોજી હતી, જેમાં ઊર્જા, કૌશલ્ય, ઈનોવેશન અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ જેવા ભવિષ્યના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ વધારવા અંગે વિગતવાર ચર્ચા થઈ હતી. એ જ બેઠકમાં માર્ક કાર્નીએ ભારતીય વડાપ્રધાનને સત્તાવાર રીતે કૅનેડા આવવાનું નિમંત્રણ આપ્યું હતું. તે બેઠકમાં ‘કૅનેડા-ઇન્ડિયા ટેલેન્ટ એન્ડ ઇનોવેશન સ્ટ્રેટેજી’ને પણ મજબૂત ટેકો આપવામાં આવ્યો હતો, જેનો મુખ્ય હેતુ સંશોધન ક્ષેત્રે આદાનપ્રદાન, સંયુક્ત શૈક્ષણિક પ્રોગ્રામ્સ અને શિક્ષણ ક્ષેત્રે દ્વિપક્ષીય સંબંધો મજબૂત કરવાનો છે. આ ઉપરાંત, બંને દેશોના વ્યાપારીઓ વચ્ચે રોકાણ અને ભાગીદારી પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ‘ઇન્ડિયા-કૅનેડા સીઇઓ ફોરમ’ને પુનઃસક્રિય કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો.
ત્યારબાદ, ૧૬ જૂનના રોજ ફ્રાન્સના એવિયન ખાતે યોજાયેલી જી-૭ સમિટ દરમિયાન પણ બંને દેશોના નેતાઓ વચ્ચે દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાઈ હતી. જેમાં દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં થયેલી પ્રગતિને આવકારવામાં આવી હતી અને આર્થિક સહયોગ, મજબૂત સપ્લાય ચેઇન તથા વૈશ્વિક ઊર્જા અને ખાદ્ય સુરક્ષા અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ બેઠકમાં લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG), લિક્વિફાઇડ પેટ્રોલિયમ ગેસ (LPG) અને મેટલર્જિકલ કોલસા જેવા ઊર્જા ક્ષેત્રના મહત્વના કરારો અંગે પણ વિચારવિમર્શ થયો હતો. તાજેતરમાં ઓક્ટોબર મહિનામાં જ કૅનેડાના આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર મંત્રી મનિન્દર સિદ્ધુના નેતૃત્વમાં ‘ટીમ કૅનેડા’ના ટ્રેડ મિશને ભારતની સફળ મુલાકાત લીધી હતી. તે જ રીતે કૅનેડાના વિદેશ મંત્રી અનીતા આનંદે પણ નવી દિલ્હીની મુલાકાત લઈને વેપાર, ઊર્જા અને સામાજિક સંબંધોને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવા માટે મહત્વપૂર્ણ મંત્રણાઓ કરી હતી.
બંને દેશો માટે સુરક્ષા સહયોગ અને કાયદાનું પાલન એ સંબંધોનો અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ ભાગ રહ્યો છે. માર્ચ મહિનાની બેઠકમાં બંને નેતાઓએ એકબીજાની સાર્વભૌમત્વ અને કાયદાના શાસન પ્રત્યે સંપૂર્ણ આદર વ્યક્ત કર્યો હતો, જેમાં સરહદ પારના ગુનાઓ અને ઓર્ગેનાઈઝ્ડ ક્રાઈમ સામે લડવાની સામૂહિક કટિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. સાથે જ મેરીટાઇમ સિક્યુરિટી, ડિફેન્સ ટ્રેનિંગ અને સંયુક્ત લશ્કરી કવાયતો માટે પણ માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. ઓક્ટોબરની તાજેતરની ફોન વાતચીતમાં ભારતમાં યોજાયેલા દ્વિપક્ષીય સિક્યુરિટી ડાયલોગને આવકારવામાં આવ્યો હતો. આ મંત્રણાઓ સ્પષ્ટ કરે છે કે દ્વિપક્ષીય સંબંધો માત્ર વેપાર પૂરતા સીમિત ન રહેતા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને પરસ્પર વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા સુધી વિસ્તરેલા છે.
બ્રામ્પટન, મિસિસાગા, ટોરોન્ટો અને વેનકુવર જેવા વિસ્તારોમાં વસતા ભારતીય સમુદાયના લોકો હવે આ પ્રવાસના વિગતવાર કાર્યક્રમની આતુરતાથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. જોકે હજુ સુધી વડાપ્રધાન મોદી કૅનેડાના કયા શહેરોની મુલાકાત લેશે, કોઈ ભવ્ય જાહેર નાગરિક અભિવાદન સમારોહ યોજાશે કે કેમ, તે અંગે કોઈ સત્તાવાર સ્પષ્ટતા થઈ નથી. વ્યાપારીઓએ પણ અંતિમ કરારની શરતો જાહેર થયા બાદ જ નવી તકોનું મૂલ્યાંકન કરવાનું રહેશે. તેવી જ રીતે પરિવારજનો અને વિદ્યાર્થીઓએ સ્પષ્ટ સમજવું પડશે કે આ મુલાકાતથી ઇમિગ્રેશન, વિઝા કે સ્ટુડન્ટ પોલિસીમાં તાત્કાલિક કોઈ ફેરફાર થતો નથી. ૧૧ અને ૧૨ ડિસેમ્બરની આ મુલાકાત બંને દેશો માટે એક ઐતિહાસિક તક છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે સતત ચાલતી આ રાજનીતિક મંત્રણાઓ ભવિષ્યમાં કૅનેડા અને ભારત વચ્ચેના સંબંધોને કેટલા વ્યવહારિક અને મજબૂત પરિણામો આપી શકે છે.
