કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી ૨૦૨૬: યુગ પુરુષ કન્હૈયાનો સર્વકાલીન અમર સંદેશ — ‘જો સંગઠિત રહેશું તો ઊંચાઈ આંબશું, જો વિખરાઈ જશું તો અસ્તિત્વ ગુમાવશું’

From the Editorial Desk of Dhwani – Hitesh Jagad – email – dhwaninewsmedia@gmail.com

ગોકુળથી લઈને કેનેડા સુધી જ્યારે દરેક ભારતીય ઘરમાં અને ભવ્ય મંદિરોમાં બાળગોપાળ શ્રીકૃષ્ણના જન્મોત્સવની ઉત્સાહભેર તૈયારીઓ ચાલી રહી છે, ત્યારે આ પવિત્ર જન્માષ્ટમી આપણને માત્ર ઉત્સવ મનાવવાનો કે આનંદ-ઉલ્લાસનો અવસર નથી આપતી, પરંતુ તેથી કંઈક વિશેષ અને ઊંડું ચિંતન કરવાનો પવિત્ર સંદેશ આપે છે. રંગબેરંગી રોશની, મનમોહક ભજનો, કઠોર ઉપવાસ, મધ્યરાત્રિએ થતી દિવ્ય મહાઆરતી, કલાત્મક અને નયનરમ્ય ઝાંખીઓ અને ચોમેર ગુંજતો “નંદ ઘેર આનંદ ભયો, જે કન્હૈયા લાલ કી!”નો ગગનભેદી હર્ષનાદ આપણને આપણી સનાતન આસ્થા, પ્રાચીન પરંપરાઓ અને સાંસ્કૃતિક જડો સાથે મજબૂતીથી જોડે છે. પરંતુ આજના સમયમાં આ જન્માષ્ટમી આપણને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના જીવનના સૌથી સામર્થ્યવાન અને સચોટ પાઠ પર વિચાર મંથન કરવાની પણ તાકીદની પ્રેરણા આપે છે કે જ્યારે સમાજના લોકો કોઈ એક સન્નિષ્ઠ હેતુ, અદ્ભુત સાહસ અને ધર્મના પક્ષે એકજૂટ થઈને ખડા થાય છે, ત્યારે વિશાળથી વિશાળ પડકારો અને વિનાશકારી સંકટો પણ ધૂળધાણી થઈ જાય છે.

કેનેડાના ખૂણેખૂણે વસતા ગુજરાતીઓ અને સમગ્ર ઇન્ડો-કેનેડિયન કોમ્યુનિટી માટે શ્રીકૃષ્ણનો આ અમર સંદેશ આજે અનન્ય અને ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. આપણે કેનેડાની પાવન ધરતી પર સુંદર અને દિવ્ય મંદિરો બાંધ્યા છે, સફળ બિઝનેસ ઊભા કર્યા છે, ઉત્કૃષ્ટ પ્રોફેશનલ કરિયર્સ ઘડી છે, પ્રભાવશાળી સાંસ્કૃતિક સંસ્થાઓ અને સામાજિક કમ્યુનિટી સંસ્થાઓનું ભવ્ય નિર્માણ કર્યું છે. આપણી નવી અને યુવા પેઢી અત્યારે કેનેડાની ટોચની યુનિવર્સિટીઓમાં, વહીવટી સેવાઓમાં, સફળ એન્ટરપ્રિન્યોરશિપમાં અને પબ્લિક સર્વિસમાં પોતાના પ્રતિભાશાળી કદમ માંડી રહી છે. વ્યક્તિગત રીતે જોઈએ તો આપણા સમાજના દરેક ભાઈ-બહેને અસાધારણ અને પ્રશંસનીય સફળતા પ્રાપ્ત કરી છે.

પરંતુ ‘ધ્વનિ ન્યૂઝપેપર’ સતત જે એક ગંભીર અને વિચારવા જેવો પ્રશ્ન આપણી સામે મૂકી રહ્યું છે તે ખૂબ જ સરળ પરંતુ સ્પષ્ટ છે: શું આપણે વ્યક્તિગત સફળતાની જેમ એક કમ્યુનિટી તરીકે, એક થઈને મજબૂતીથી ઊભા રહેવામાં પણ એટલા જ શક્તિશાળી અને સંગઠિત છીએ?

અંતર આત્માને પૂછવા જેવી કડવી વાસ્તવિકતા એ છે કે ઘણી વાર આપણી સામૂહિક તાકાત જુદી જુદી સંસ્થાઓ, પ્રદેશવાદ, અંગત પસંદગીઓ, રાજકીય મતભેદો કે નાની-મોટી ગેરસમજોના કારણે ટુકડાઓમાં વહેંચાઈ જાય છે. ઘણી વાર આપણે આપણી અસીમ ઊર્જા અને કિંમતી સમય એ ચર્ચા કરવામાં જ વેડફી નાખીએ છીએ કે કયા કાર્યક્રમમાં કોને એવોર્ડ કે રિકગ્નિશન મળ્યું, કોને સ્ટેજ પર પ્રોટોકોલ મુજબ આમંત્રણ અપાયું, કોણ કોની બાજુમાં ઊભું રહ્યું અથવા સોશિયલ મીડિયા પર કોનો ફોટોગ્રાફ પોસ્ટ થયો! આ બધા તુચ્છ મુદ્દાઓ પાછળ શક્તિ બગાડવાને બદલે આપણે એવો મૂળભૂત અને મોટો પ્રશ્ન કેમ નથી પૂછતા કે: “આપણે સૌએ એક થઈને આપણી કમ્યુનિટી માટે સામૂહિક રીતે શું સિદ્ધ કર્યું?”

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું આખું જીવન અને લીલાઓ જ આ પ્રશ્નનો સચોટ જવાબ આપે છે.

જ્યારે પવિત્ર ગોકુળના નિર્દોષ નિવાસીઓ દેવરાજ ઇન્દ્રના ભયાનક કોપ અને મુસળધાર વરસાદના પ્રકોપનો સામનો કરી રહ્યા હતા, ત્યારે શ્રીકૃષ્ણે પોતાની એક આંગળી પર ગિરિરાજ ગોવર્ધન પર્વત ઊંચકી લીધો હતો. પરંતુ આ પૌરાણિક કથા માત્ર એક દિવ્ય ચમત્કાર કે અલૌકિક શક્તિના પ્રદર્શન તરીકે યાદ નથી રાખવામાં આવતી. ગોવર્ધન પર્વતની છત્રછાયા નીચે ગોકુળના તમામ નાના-મોટા, અમીર-ગરીબ લોકોએ એકસાથે સંગઠિત થઈને આશ્રય મેળવ્યો હતો. ત્યાં કોઈ વગદાર, ધનવાન કે પહોંચવાળા લોકો માટે અલગથી વિશેષ વ્યવસ્થા નહોતી. આખી કમ્યુનિટી એક જ છત નીચે એકજૂટ થઈને ઊભી રહી હતી.

ગોવર્ધન લીલાનું એ દિવ્ય દ્રશ્ય આજે કેનેડામાં વસતા આપણા માટે એક અત્યંત પ્રભાવશાળી સંદેશ લઈને આવે છે: આપણી વાસ્તવિક તાકાત અને કમ્યુનિટી પાવર ત્યારે જ પ્રગટ થાય છે જ્યારે આપણા મનમાંથી ‘હું’ નો અહંકાર ઓગળી જાય છે અને ‘આપણે’ ની ભાવના પ્રબળ બને છે.

એકતા કે સંગઠનનો અર્થ ક્યારેય એવો નથી હોતો કે સમાજના દરેક વ્યક્તિએ એક સરખી જ વિચારસરણી રાખવી. આપણે અલગ અલગ રાજકીય કેન્ડિડેટ્સને સપોર્ટ કરી શકીએ છીએ, જુદી જુદી સોશિયલી સંસ્થાઓ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકીએ છીએ, સરકારી નીતિઓ પર અસહમત થઈ શકીએ છીએ અને પોતાના મુક્ત વિચારો રાખી શકીએ છીએ. ખરેખર તો જીવંત લોકશાહીનો પાયો જ આ વૈવિધ્યપૂર્ણ વિચારો પર ટકેલો છે.

પરંતુ વિચારોની અસહમતી ક્યારેય કમ્યુનિટીમાં કડવાશ કે કાયમી વિભાજનનું કારણ ન બનવી જોઈએ.

જ્યારે બ્રેમ્પટન, મિસીસોગા કે અન્ય કેનેડિયન શહેરોમાં મ્યુનિસિપલ ઇલેક્શન કે અન્ય ચૂંટણીઓની મોસમ નજીક આવી રહી છે, ત્યારે વધુને વધુ દક્ષિણ એશિયાઈ, ગુજરાતી અને ઇન્ડો-કેનેડિયન ઉમેદવારો જાહેર સેવામાં યોગદાન આપવા આગળ આવી રહ્યા છે. એક જાગૃત નાગરિક તરીકે આપણે તેમને તીખા અને અઘરા પ્રશ્નો ચોક્કસ પૂછવા જોઈએ. આપણે તેમની શૈક્ષણિક લાયકાત, વિઝન, બેકગ્રાઉન્ડ અને સમાજ પ્રત્યેની કમિટમેન્ટની બારીકાઈથી તપાસ કરવી જોઈએ. માત્ર કોઈ વ્યક્તિ આપણા બેકગ્રાઉન્ડ કે કોમ્યુનિટીમાંથી આવે છે તેટલા માત્રથી તે વોટ મેળવવાનો હકદાર બની જતો નથી.

પરંતુ તેની સાથે સાથે, આપણે એક એવું તંદુરસ્ત અને પ્રોત્સાહક સામાજિક વાતાવરણ પણ ઊભું કરવું પડશે જ્યાં ક્ષમતાવાન, ભણેલા-ગણેલા અને પ્રતિભાશાળી લોકો સમાજસેવામાં આગળ આવવા પ્રેરિત થાય, નહીં કે તેઓ કામ શરૂ કરે તે પહેલાં જ તેમને પગ ખેંચીને નીચે પાડી દેવામાં આવે.

આપણી ડ્રોઇંગ-રૂમની મોડી રાતની રાજકીય ચર્ચાઓ અને વોટ્સએપ ગ્રુપોમાં થતી બિનઉપયોગી બહેસો આખરે કોઈ નક્કર અને રચનાત્મક કાર્યમાં રૂપાંતરિત થવી જોઈએ. સમાજના વિકાસ માટે એક્ટિવ પાર્ટિસિપેશન, વોલન્ટિયરિંગ, વહીવટી પ્રશ્નો પૂછવા, પબ્લિક મીટિંગ્સમાં હાજરી આપવી અને સૌથી મહત્વનું એટલે કે ચૂંટણીઓમાં મતદાન કરવા માટે બૂથ સુધી પહોંચવું એ જ સાચો માર્ગ છે.

શ્રીકૃષ્ણે કુરુક્ષેત્રના યુદ્ધભૂમિ પર અર્જુનને ક્યારેય માત્ર પ્રેક્ષક બનીને તમાશો જોવાનું નથી શીખવ્યું. શ્રીમદ્ ભગવદ્ ગીતાનો તેમનો પરમ સંદેશ કર્તવ્ય, હિંમત અને નિષ્કામ કર્મ પર આધારિત છે.

આ અમર પાઠ માત્ર રાજકારણ પૂરતો સીમિત નથી પણ જીવનના દરેક ક્ષેત્રમાં લાગુ પડે છે.

જો કોઈ ગુજરાતી કે ભારતીય બિઝનેસમેન કે એન્ટરપ્રિન્યોર અસાધારણ સફળતા મેળવે, તો તેના વિજયની દિલથી ઉજવણી કરો. જો કોઈ કમ્યુનિટી ઓર્ગેનાઇઝેશન સમાજ માટે અર્થપૂર્ણ અને સેવાકીય કામ કરી રહ્યું હોય, તો આપણે તેના લીડરશિપ બોર્ડમાં ન હોઈએ તો પણ તેને પૂર્ણ સહયોગ આપો. જો આપણી નવી પેઢીનો કોઈ યુવાન રમતગમત, વિજ્ઞાન કે આર્ટ્સમાં કઈંક અદ્ભુત સિદ્ધિ હાંસલ કરે, તો તેને ખુલ્લા મનથી બિરદાવો અને પ્રોત્સાહિત કરો. જો આપણી કોમ્યુનિટીમાંથી કોઈ વ્યક્તિ પબ્લિક સર્વિસ કે પોલિટિક્સમાં પ્રવેશ કરે, તો તેને નિષ્પક્ષ તક આપો. અને જ્યારે સમાજમાં કોઈ મતભેદ કે વૈયક્તિક અણબનાવ ઊભા થાય, ત્યારે તેને પરિપક્વતાથી ઉકેલો, જેથી અંગત વિવાદો આપણા સામૂહિક વિકાસ અને કમ્યુનિટીની પ્રગતિને નબળી ન પાડે.

જરા કલ્પના કરો કે જે ભવ્ય ઉત્સાહ, ઊર્જા અને એકતા આપણે નવરાત્રિના ગરબા ગ્રાઉન્ડ્સ પર, મંદિરોના પવિત્ર મહોત્સવોમાં અને સાંસ્કૃતિક ઉત્સવોમાં બતાવીએ છીએ, જો એ જ ઉત્સાહ વર્ષના ૩૬૫ દિવસ સામૂહિક કમ્યુનિટી સહયોગમાં બદલાઈ જાય, તો આપણી કમ્યુનિટી શું શું સિદ્ધ કરી શકે!

એ જ સાચા અર્થમાં આપણી વાસ્તવિક ‘કમ્યુનિટી પાવર’ અને સામૂહિક તાકાત ગણાશે.

આ પવિત્ર જન્માષ્ટમીએ, કદાચ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના ચરણોમાં આપણું સૌથી મોટું અર્પણ માત્ર તાજાં પુષ્પો, મનોહર પંજરીના ભોગ કે સુંદર શણગારેલો હિંડોળો કે ઝૂલો જ ન હોવો જોઈએ. ચાલો આ વર્ષે કૃષ્ણ ચરણોમાં કંઈક એવું અર્પણ કરીએ જે આપવું ખૂબ મુશ્કેલ છે — આપણો મિથ્યા અહંકાર, અંદરની ઈર્ષ્યા, બિનજરૂરી હરીફાઈ અને વ્યક્તિગત મનોમાલિન્ય.

આપણે આપણી આવનારી નવી પેઢીને એ શીખવવું પડશે કે કેનેડા જેવા દેશમાં ગુજરાતી કે ઇન્ડો-કેનેડિયન હોવાનો અર્થ માત્ર સાથે મળીને તહેવારો ઉજવવા પૂરતો નથી, પરંતુ જ્યારે સમાજને જરૂર હોય ત્યારે એકબીજાની સાથે મજબૂતીથી ખભેથી ખભો મિલાવીને ઊભા રહેવું તે છે.

કેનેડા આપણને આપણી સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિને જાળવવાની, આપણી આસ્થા પાળવાની, નવા બિઝનેસ ઊભા કરવાની, વાસ્તવિક ડેમોક્રસીમાં ભાગ લેવાની અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે અનંત તકોનું નિર્માણ કરવાની સંપૂર્ણ સ્વતંત્રતા આપે છે. પરંતુ આ વિશાળ તકોની સાથે એક બહુ મોટી સામાજિક જવાબદારી પણ આપણી સામે આવે છે.

શ્રીકૃષ્ણ જન્માષ્ટમી આપણને યાદ અપાવે છે કે જ્યારે પણ સમાજ અનિશ્ચિતતા, દ્વિધા કે પડકારોનો સામનો કરી રહ્યો હોય, ત્યારે તેનો ઉકેલ ભય કે વિભાજનમાં નથી હોતો, પરંતુ સત્યના માર્ગે ચાલવામાં, ધર્મયુક્ત કર્મ કરવામાં, સદબુદ્ધિમાં અને સામૂહિક સંગઠિત તાકાતમાં હોય છે.

તેથી, જ્યારે મધ્યરાત્રિએ ઘડિયાળનો કાંટો ૧૨ વગાડશે અને આપણે અત્યંત આનંદ અને ઉલ્લાસ સાથે કન્હૈયાને આપણા ઘરોમાં અને મંદિરોમાં પધરાવીશું, ત્યારે ચાલો તેના દિવ્ય સંદેશને પણ આપણા સામાજિક અને કમ્યુનિટી જીવનમાં આદરપૂર્વક આવકારીએ.

વિચારો જુદા હોઈ શકે — પરંતુ કમ્યુનિટી એક જ છે! સંસ્થાઓ જુદી હોઈ શકે — પરંતુ હેતુ એક જ છે! જીવનની યાત્રાઓ જુદી હોઈ શકે — પરંતુ આપણું ભવિષ્ય એક જ છે!

કારણ કે, જે કમ્યુનિટી વિખરાયેલી અને વિભાજિત હોય છે તે માત્ર અવાજ કે ઘોંઘાટ કરી શકે છે. પરંતુ જે કમ્યુનિટી એકજૂટ અને સંગઠિત હોય છે, તે ભવ્ય ઇતિહાસ રચી શકે છે!

‘ધ્વનિ ઇન્ડો-કેનેડિયન ન્યૂઝપેપર’ તરફથી આપ સૌને અને આપના પરિવારને કૃષ્ણ જન્માષ્ટમીની હાર્દિક શુભકામનાઓ!

જય શ્રી કૃષ્ણ.