ટોરોન્ટોઃ કેનેડાની બેઈલ સિસ્ટમ કટોકટીભરી સ્થિતિમાંથી પસાર થઇ રહી છે અને છેલ્લા દાયકામાં પરિસ્થિત વધુ ખરાબ થઇ છે. જેમાં વધુ લોકો પ્રિ-ટ્રાયલ કસ્ટડીમાં છે અને કેટલાકે જામીન પર મુક્ત થયા પહેલા અટકાયતમાં જ અમુક સપ્તાહથી વધુ સમય વિતાવ્યો હોવાની માહિતી એક નવા અહેવાલમાં આપવામાં આવી છે. આ અહેવાલમાં વ્યાપક સુધારાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે.
કેનેડિયન સિવિલ લિબર્ટીઝ એસોસિએશન દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે 2021-2022 સુધીમાં પ્રાંતીય અને પ્રાદેશિક જેલોમાં જે લોકો જામીન અથવા ટ્રાયલની રાહ જોઈ રહ્યા હતા, તેમનું પ્રમાણ 70 ટકાથી વધુના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યું હતું. આ પ્રમાણ ઑન્ટારિયોમાં લગભગ 79 ટકા હતું.
જ્યારે એસોસિએશને આ મુદ્દા પર તેનો પ્રારંભિક અહેવાલ બહાર પાડ્યો ત્યારે તેની સરખામણી 2014માં આ પ્રમાણ માત્ર 54 ટકાથી થોડું વધુ હતું.
અહેવાલ તૈયાર કરનારા લેખકો પૈકીના નિકોલ માયર્સે જણાવ્યું હતું કે, છેલ્લા 40 વર્ષોમાં પ્રિ-ટ્રાયલ અટકાયતનો દર બમણાથી વધુ થઈ ગયો છે અને તે સમયગાળામાં પ્રિ-ટ્રાયલ કસ્ટડીમાં રહેલા લોકોની સંખ્યા ચાર ગણી થઈ ગઈ છે.
ક્વીન્સ યુનિવર્સિટીના સમાજશાસ્ત્રના એસોસિયેટ પ્રોફેસર માયર્સે જણાવ્યું હતું કે, “માત્ર કાયદાના સહારે સમસ્યાનું નિરાકરણ આવી શકે તેમ નથી. બેઈલ કોર્ટની ડિસીઝન મેકીગ પ્રણાલીને બદલવાની જરૂર છે.”
તેમણે ઉમેર્યું હતું કે, “મહત્ત્વની વાત એ છે કે આપણે યાદ રાખવું જોઈએ કે નિર્દોષ લોકોને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવે છે. જેમાંના ઘણા લોકો એવા છે તેમની ઉપર ગુનો આચરવાના લગાવેલા આરોપમાં તેઓ દોષિત પુરવાર થતાં નથી. વાસ્તવિકતા એ છે કે લોકોને સજા કરવામાં આવી રહી છે, તેઓ સજા પહેલા અને ઘણી વખત આરોપો સાબિત ન થવાના સંજોગોમાં પણ સજા ભોગવી રહ્યા છે.”
સમગ્ર કેનેડામાં 51 ટકા કેસો તમામ આરોપો પાછી ખેંચી લેવામાં આવતા પૂર્ણ થયા છે, જેનો અર્થ એ થાય છે કે આરોપી કથિત ગુના માટે દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યો નથી તેમ તેમણે નોંધ્યું હતું.
આ અહેવાલમાં પાંચ પ્રાંતો અને પ્રદેશો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. જેમાં બ્રિટિશ કોલંબિયા, યુકોન, મેનિટોબા, ઑન્ટારિયો અને નોવા સ્કોસયાનો સમાવેશ થાય છે. સંશોધકોએ નવેમ્બર 2021 અને નવેમ્બર 2022 વચ્ચે બેઈલ કોર્ટના 79 દિવસમાં કોર્ટરૂમમાં થયેલી કામગીરીનું નિરીક્ષણ કર્યું હતું. તેઓએ 1,284 બેઈલ એપિઅરન્સનું અવલોકન કર્યું હતું અને 33 જસ્ટિસ સિસ્ટમ પ્રોફેશન્લસ સાથે મુલાકાતો કરી હતી.
જ્યારે લોકો “પ્રી-ટ્રાયલ કસ્ટડીમાં નિરાશ ન થાય” તેની ખાતરી કરવા માટે ક્રિમિનલ કોડમાં “સ્પષ્ટ સમયમર્યાદા” છે, તેમ જ કેનેડાની સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા આ બાબતે માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું છે, ત્યારે કોર્ટ સિસ્ટમ પરનું ભારણનો જામીન પ્રક્રિયામાં વિલંબ મોટા પ્રમાણમાં ફાળો છે તેમ અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
કોઈપણ દિવસે જામીન કોર્ટમાં મોટા ભાગના કેસ મુલતવી રાખવામાં આવે છે, કારણ કે ઘણીવાર કોર્ટનો સમય પૂરો થઈ જાય છે તેમ પણ અહેવાલમાં જણાવાયું છે. દિવસ દરમિયાન જામીનના તમામ કેસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી કોર્ટને ખુલ્લી રાખવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાના પગલાં અંગે વિચારી શકાય છે તેમ માયર્સે જણાવ્યું હતું.
“ખૂબ ઓછા લોકોને ઔપચારિક રીતે જામીન આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવે છે. ઘણા લોકોને અવઢવમાં રાખવામાં આવે છે, જ્યાં સુધી તેઓના જામીન અંગેનો નિર્ણય ન લેવામાં આવે ત્યાં સુધી પ્રીટ્રાયલ અટકાયતમાં રહે છે,” એમ તેમણે ઉમેર્યું હતું.
વધુ એક વિકલ્પ અંગે તેમણે ધ્યાન દોરતા જણાવ્યું હતું કે, વિચારણા કરવા માટેનો બીજો વિકલ્પ એવો છે કે કોર્ટમાં હાજર ન થવા અથવા મુક્તિની શરતોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળતાને લગતા ચાર્જીસને અપરાધિક બનાવશે.
વાતનો દોર આગળ ચલાવતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે, કોર્ટમાં તેમના અવલોકનો દરમિયાન જામીન પર મુક્ત થયેલા લોકોએ સરેરાશ 5.9 વિવિધ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવો પડ્યો હતો, જેનું પ્રમાણ 24 ટકા જેટલું ઊંચું છે, કોઈને પણ શરતો વિના મુક્ત કરવામાં આવ્યા ન હતા. અહેવાલમાં નોંધવામાં આવેલી ઘણી શરતો “(લોકો) માટે તેનું પાલન કરવું મુશ્કેલ અથવા અશક્ય હોઈ શકે છે.”
કેટલીક સામાન્ય શરતોમાં શસ્ત્રો પર પ્રતિબંધ, કોઈ ચોક્કસ જગ્યાએ ન જવું અથવા ચોક્કસ લોકોનો સંપર્ક ન કરવો તેમજ અન્ય શરતોમાં રહેણાંક જરૂરિયાતો, રિપોર્ટિંગ આવશ્યકતાઓ અને કર્ફ્યુનો સમાવેશ થાય છે. 2020 સુપ્રીમ કોર્ટના ચુકાદાને ધ્યાનમાં રાખીને સબસ્ટેન્સ ઍબસ્ટિનન્સ અને સારવાર-આધારિત પરિસ્થિતિઓમાં ઘટાડો થયો છે તેમ માયર્સે જણાવ્યું હતું.
ન્યાયિક રેફરલ સુનાવણી તરીકે ઓળખાતા બિલ C-75ને 2019માં પાસ કરવામાં આવ્યું હતું. તે લોકોની જામીનની શરતોનો ભંગ કરવાનો આરોપ છે તેવા લોકોની પુનઃધરપકડ અને અટકાયતને ટાળવા માટે એક પદ્ધતિ હોવાનો ઉલ્લેખ અહેવાલમાં જણાવાયું છે. જો કે, ઘણા પ્રાંતો અને પ્રદેશોમાં આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો ન હોવાનું પણ જાણવા મળ્યું છે.
CCLA ના ક્રિમિનલ જસ્ટિસ પ્રોગ્રામના ડિરેક્ટર શાકિર રહીમે જણાવ્યું હતું કે, પ્રીમિયર ડગ ફોર્ડ દ્વારા ગયા અઠવાડિયે કરવામાં આવેલી ટિપ્પણીઓનો સંદર્ભ રિપોર્ટના તારણો દર્શાવે છે કે શા માટે ન્યાયિક નિમણૂકો બિનપક્ષીય રહે તે મહત્વપૂર્ણ છે.
શુક્રવારે પ્રીમિયર ડગ ફોર્ડે તેમની સરકાર દ્વારા પ્રાંતીય ન્યાયાધીશોને પસંદ કરવામાં મદદ કરતી સમિતિમાં બે ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓની નિમણૂકનો બચાવ કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે તેમની પ્રોગ્રેસિવ કન્ઝર્વેટિવ સરકાર “નિમણૂંકમાં સમાન વિચારધારાવાળા લોકોને મેળવવા માટે” ચૂંટાઈ છે.
વડાપ્રધાને સૂચવ્યું હતું કે, ન્યાયાધીશો અને પીસ ઓફ ધી જસ્ટીસ ગુનેગારો પર ખૂબ જ દયાભાવવાળા હોય છે અને લોકોને વારંવાર જામીન પર છોડતા હોય છે, તેથી તેઓ વધુ ન્યાયિક અધિકારીઓની નિમણૂક કરવા માંગે છે જે લોકોને જેલમાં રાખશે.
રહીમે કહ્યું હતું કે, નિમણૂકો યોગ્યતા પર આધારિત હોવી જોઈએ અને”ખૂબ ચિંતાજનક” પ્રક્રિયામાં “વિવિધ ચિંતાઓ-મુદ્દાઓને દાખલ કરવા જોઇએ”
“હંમેશા અમુક અંશે વિકલ્પો છે જે સરકાર પાસે આ સમિતિઓમાં વ્યક્તિઓની નિમણૂક કરવા માટે છે.” તેમ તેમણે ઉમેર્યું હતું.
“મને લાગે છે કે અહીં ખાસ કરીને ઉદ્ભભવેલી ચિંતા એ છે કે પ્રીમિયરે આ નિમણૂકો માટેની પ્રેરણા વિશે સ્પષ્ટપણે ચર્ચા કરી છે કે કેવી રીતે પરિવર્તન કરવા માટે જસ્ટીસ ઓફ ધી પીસ અને ન્યાયાધીશો કાયદા અનુસાર નિર્ણયો લઈ રહ્યા છે.”
#TORONTO #Canada-bail-system #pre-trial-custody #detention-time #call-for-major-reform
