સ્ટેલાન્ટિસ પ્લાન્ટના વેચાણથી કેનેડાના રાજકારણમાં ભૂકંપ: હજારો કામદારોની રોજગારી અને ટેક્સપેયર્સના અબજો ડોલર દાવ પર

ધ્વનિ ન્યૂઝ ઓનલાઇન | બ્રેમ્પ્ટન, ઓન્ટારિયો | નવેમ્બર ૧૨, ૨૦૨૬

બ્રેમ્પ્ટન સ્થિત સ્ટેલાન્ટિસ એસેમ્બલી પ્લાન્ટને કેનેડિયન ડિફેન્સ મેન્યુફેક્ચરર કંપની રોશેલને વેચવાના પ્રસ્તાવિત નિર્ણયથી ઓટાવા, ક્વીન્સ પાર્ક, મ્યુનિસિપલ નેતાઓ અને કામદાર સંગઠનો વચ્ચે એક પ્રચંડ રાજકીય ઘર્ષણ ફાટી નીકળ્યું છે. એક બંધ પડેલી ઓટોમોટિવ ફેક્ટરી અંગેના કોર્પોરેટ નિર્ણય તરીકે શરૂ થયેલો આ મામલો હવે ટેક્સપેયર્સના નાણાંની જવાબદારી, કેનેડાના મેન્યુફેક્ચરિંગ સાર્વભૌમત્વ, ચાઇનીઝ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના પ્રવેશ અને હજારો કેનેડિયન કામદારોના ભવિષ્ય પરની એક રાષ્ટ્રીય ચર્ચા બની ગયો છે. આ સમગ્ર વિવાદના કેન્દ્રમાં એક એવો સવાલ ઊભો થયો છે જે બ્રેમ્પ્ટનની સરહદોથી ઘણો આગળ જાય છે: શું કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય ઓટોમેકર કંપની જંગી જાહેર સહાય સ્વીકારીને, કેનેડામાં વાહન ઉત્પાદનના આપેલા વચનોને અધવચ્ચે છોડીને અને કામદારો તથા ટેક્સપેયર્સ પ્રત્યેની પોતાની જવાબદારીઓ પૂરી કર્યા વિના એક મોટા ઔદ્યોગિક એકમને વેચી શકે છે?

વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ આ સોદાની સખત શબ્દોમાં નિંદા કરી છે અને સ્ટેલાન્ટિસના આ પગલાને તેના કામદારો તથા કેનેડા પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાઓ સાથેનો વિશ્વાસઘાત ગણાવ્યો છે. બીજી તરફ, ઉદ્યોગ મંત્રી મેલાની જોલીની ઓફિસે એવા અહેવાલોને ફગાવી દીધા છે જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ફેડરલ સરકારે આ વેચાણ તરફ દોરી જતી વાટાઘાટોમાં સીધો ભાગ લીધો હતો. બ્રેમ્પ્ટનના મેયર પેટ્રિક બ્રાઉને જાહેર નાણાંની વસૂલાત કરવાની માંગ કરી છે, જ્યારે ઓન્ટારિયોના પ્રીમિયર ડગ ફોર્ડે આ પ્લાન્ટમાં ચાઇનીઝ બનાવટની ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ કિટ્સના પ્રવેશ સામે લાલબત્તી ધરી છે. આ ઉપરાંત, કામદાર સંગઠન યુનિફોરે એવા હજારો કામદારો માટે ન્યાય અને જવાબદારીની માંગણી કરી છે જેમની રોજગારીનું ભવિષ્ય અત્યારે અનિશ્ચિતતાના વમળમાં ફસાયેલું છે. આ સમગ્ર વિવાદ ઓટોમોટિવ રોકાણ, વેપાર અવરોધો, ઇલેક્ટ્રિક વાહન ઉત્પાદન અને ઔદ્યોગિક રોજગારી પર ચાલી રહેલા વ્યાપક આંતરરાષ્ટ્રીય સંઘર્ષની પૃષ્ઠભૂમિમાં આકાર લઈ રહ્યો છે. કેનેડા માટે આ વિવાદનું પરિણામ ભવિષ્યમાં સરકારી પ્રોત્સાહનો કેવી રીતે નક્કી થશે, તેનો અમલ કેવી રીતે થશે અને તેનું રક્ષણ કેવી રીતે કરાશે તે નક્કી કરવામાં નિર્ણાયક સાબિત થશે.

ગત ૯ નવેમ્બરના રોજ સ્ટેલાન્ટિસ અને રોશેલ કંપનીએ બ્રેમ્પ્ટન પ્લાન્ટ અને તેના સાધનોની ખરીદી માટે એક કરારની જાહેરાત કરી હતી, જોકે આ સોદાની રકમ જાહેર કરવામાં આવી નથી. નિયમનકારી મંજૂરીઓ અને અન્ય શરતોને આધીન રહીને આ વ્યવહાર વર્ષના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે. બંને કંપનીઓએ ડિફેન્સ ટેક્નોલોજી અને સંબંધિત સેવાઓમાં પરસ્પર સહયોગની શક્યતાઓ તપાસવાની પણ જાહેરાત કરી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે ૨૦૨૩માં રિ-ટૂલિંગ એટલે કે આધુનિકીકરણ માટે કામગીરી બંધ કરવામાં આવી તે પહેલાં આ પ્લાન્ટમાં ૨,૦૦૦થી વધુ કામદારો કાર્યરત હતા. અહીં જીપ કંપાસના ઉત્પાદનની અપેક્ષા રાખવામાં આવી હતી, પરંતુ સ્ટેલાન્ટિસે પાછળથી અમેરિકન વેપાર નીતિઓને કારણે બદલાતા નોર્થ અમેરિકન બિઝનેસ વાતાવરણનું કારણ આગળ ધરીને આ પ્રોજેક્ટને અમેરિકાના ઇલિનોઇસ સ્ટેટમાં ખસેડી દીધો હતો.

આ નિર્ણયને કારણે કેનેડાની ઔદ્યોગિક વ્યૂહરચના સામે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે, કારણ કે અગાઉની સરકારોએ ઓટોમોટિવ રોકાણને ટેકો આપવા માટે જંગી નાણાકીય સહાય પૂરી પાડી હતી. ઓટાવાએ બ્રેમ્પ્ટન અને વિન્ડસરમાં સ્ટેલાન્ટિસના પ્રોજેક્ટ્સને આવરી લેતા ફેડરલ ફંડિંગ કરાર હેઠળ ૫૨૯ મિલિયન ડોલર સુધીની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી હતી. જોકે, આ આંકડો ફંડિંગની પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવે છે, ખરેખર ચૂકવવામાં આવેલી રકમ તેનાથી અલગ હોઈ શકે છે. બ્રેમ્પ્ટનના મેયર પેટ્રિક બ્રાઉન આ મુદ્દે સૌથી આક્રમક મ્યુનિસિપલ ટીકાકાર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે. તેમની દલીલ છે કે બ્રેમ્પ્ટનમાં ઓટોમોટિવ ઉત્પાદન ચાલુ રહેશે તેવી અપેક્ષાએ સરકારોએ જાહેર સંસાધનો દ્વારા સ્ટેલાન્ટિસને ટેકો આપ્યો હતો. રોશેલ કંપનીના વિસ્તરણને આવકારતા મેયર બ્રાઉને જણાવ્યું હતું કે આ ડિફેન્સ કંપની શહેરની અન્ય કોઈ ખાલી પડેલી ઔદ્યોગિક મિલકત પર પણ પોતાની કામગીરી શરૂ કરી શકે છે. તેમની માંગણી એકદમ સ્પષ્ટ છે કે સ્ટેલાન્ટિસ જે પ્રતિબદ્ધતાઓ પૂરી કરવામાં નિષ્ફળ ગઈ છે તેની સાથે જોડાયેલા નાણાં ટેક્સપેયર્સને પાછા મળવા જોઈએ. જોકે, કાયદેસર રીતે કેટલી રકમ વસૂલ કરી શકાય તેમ છે તે ફંડિંગ કરારો, અગાઉ ચૂકવાયેલા નાણાં અને કરારની કાયદેસરની જોગવાઈઓ પર નિર્ભર રહેશે.

જ્યારે એવા અહેવાલો વહેતા થયા કે ઓટાવા સ્ટેલાન્ટિસ અને રોશેલ વચ્ચેની ચર્ચામાં નજીકથી સામેલ હતું, ત્યારે આ રાજકીય વિવાદે વધુ ઉગ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હતું. ઉદ્યોગ મંત્રી મેલાની જોલીની ઓફિસે આ દાવાઓને નકારી કાઢતા સ્પષ્ટતા કરી હતી કે મંત્રીની ભાગીદારી મિલકતના વેચાણની વાટાઘાટો કરવાને બદલે સ્ટેલાન્ટિસ અને યુનિફોર વચ્ચેના મતભેદો ઉકેલવા પૂરતી મર્યાદિત હતી. રાજકીય દ્રષ્ટિકોણથી આ તફાવત ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે સંભવિત વેચાણ અંગે જાણકારી હોવી અને તે સોદાની વાટાઘાટો કરવી કે તેને મંજૂરી આપવી એ બંને અલગ બાબતો છે. તેમ છતાં, ફેડરલ અધિકારીઓને આ વ્યવહાર આગળ વધી રહ્યો હોવાની જાણ ક્યારે થઈ અને વર્તમાન પ્રતિબદ્ધતાઓનું રક્ષણ કરવા માટે કયા પગલાં ઉપલબ્ધ હતા તે અંગેના સવાલો હજુ પણ યથાવત છે. જોલીની ઓફિસે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે સરકાર એવી કોઈપણ વ્યવસ્થાને સમર્થન નહીં આપે જે ફેડરલ ફંડિંગની જવાબદારીઓની અવગણના કરે અથવા યુનિયનને બાકાત રાખે. આ મામલે ઉકેલ લાવવા માટે ગુરુવારે ટોરોન્ટોમાં મંત્રી જોલી, સ્ટેલાન્ટિસ, યુનિફોર અને ઓન્ટારિયોના આર્થિક વિકાસ મંત્રી વિક ફેડેલી વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક યોજાવા જઈ રહી છે.

બીજી તરફ, સ્ટેલાન્ટિસનો દાવો છે કે તેના આ નિર્ણયથી આ પ્લાન્ટનો નવેસરથી ઔદ્યોગિક ઉપયોગ થઈ શકશે. કંપનીના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ એન્ટોનિયો ફિલોસાએ કામદારોના યોગદાનનો સ્વીકાર કર્યો છે અને સંકેત આપ્યો છે કે કંપની યુનિફોર સાથે ન્યાયી સમાધાન કરવા માટે તૈયાર છે. રોશેલના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ રોમન શિમોનોવે પણ કંપનીના વિસ્તરણની સાથે સ્ટેલાન્ટિસના ભૂતપૂર્વ કર્મચારીઓની ભરતી કરવામાં રસ દર્શાવ્યો છે. પરંતુ, સંભવિત ભરતીની આ વાતો હજારો ઓટોમોટિવ નોકરીઓ, વર્તમાન કલેક્ટિવ એગ્રીમેન્ટના રક્ષણ અથવા વાહન એસેમ્બલી દ્વારા ઊભી થતી વ્યાપક આર્થિક પ્રવૃત્તિનું સ્થાન લઈ શકે તેમ નથી. યુનિફોરના પ્રમુખ લાના પેન માટે આ મુદ્દો માત્ર રોજગારીના આંકડાઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી. યુનિયનની દલીલ છે કે આ પ્લાન્ટને પરંપરાગત ઓટોમોટિવ ઉત્પાદનમાંથી બહાર જવા દેવાથી કેનેડિયન મેન્યુફેક્ચરિંગને ટેકો આપતી સમગ્ર ઔદ્યોગિક ઇકોસિસ્ટમ જોખમમાં મુકાશે. આ ઇકોસિસ્ટમમાં સ્પેરપાર્ટ્સ બનાવતી કંપનીઓ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન કંપનીઓ, મેન્ટેનન્સ કોન્ટ્રાક્ટરો અને નાના સપ્લાયરોનો સમાવેશ થાય છે, જેમના વ્યવસાયો સતત વાહન ઉત્પાદન પર નિર્ભર છે. તેથી, આ નિર્ણયની માઠી અસરો સમગ્ર દક્ષિણ ઓન્ટારિયોના પડોશી સમુદાયો સુધી ફેલાઈ શકે છે.

આ વિવાદમાં ચાઇનીઝ ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનો એક નવો મુદ્દો પણ ઉમેરાયો છે. પ્રીમિયર ડગ ફોર્ડે વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીને વિનંતી કરી છે કે બ્રેમ્પ્ટન પ્લાન્ટને ચાઇનીઝ બનાવટની નોક-ડાઉન કિટ્સ માટેનું એસેમ્બલી સ્થળ બનતા અટકાવવામાં આવે, કારણ કે આવી કિટ્સ વિદેશમાં તૈયાર થઈને આવે છે અને કેનેડામાં તેને માત્ર જોડવાનું મર્યાદિત કામ જ થાય છે. એવા અહેવાલો બાદ ઉદ્યોગ જગતની ચિંતાઓ વધી ગઈ છે કે સ્ટેલાન્ટિસ સસ્તા ઇલેક્ટ્રિક વાહનોના ઉત્પાદન માટે આ મિલકતનો અમુક ભાગ લીઝ પર પાછો લઈ શકે છે. જોકે, આ ચર્ચાઓમાં હજુ સુધી એ સ્પષ્ટ થયું નથી કે બ્રેમ્પ્ટનમાં ખરેખર ચાઇનીઝ કિટ્સ એસેમ્બલ કરવામાં આવશે કે કેમ. ફેડરલ સરકારે એસેમ્બલી માટે કિટ્સ આયાત કરવા અને સ્થાનિક શ્રમ, સ્પેરપાર્ટ્સ તથા સપ્લાય ચેઇનને સાંકળતા સાચા કેનેડિયન મેન્યુફેક્ચરિંગ ઓપરેશન્સ સ્થાપવા વચ્ચેનો ભેદ સ્પષ્ટ કર્યો છે. ભવિષ્યનું રોકાણ કેનેડિયન ઉદ્યોગને મજબૂત બનાવશે કે માત્ર સરહદ પારથી અંતિમ એસેમ્બલીનું સ્થળાંતર કરશે તે નક્કી કરવામાં આ ભેદ અત્યંત મહત્વનો છે.

આ સમગ્ર પ્રકરણના આંતરરાષ્ટ્રીય પરિમાણને પણ અવગણી શકાય તેમ નથી. અમેરિકન ટેરિફ અને રોકાણ પ્રોત્સાહનોએ ઓટોમેકર્સ પર ઉત્પાદન સ્થળો અંગે પુનર્વિચાર કરવાનું દબાણ વધાર્યું છે. તે જ સમયે, ચીનનો વિસ્તરતો ઇલેક્ટ્રિક વ્હીકલ ઉદ્યોગ સ્પર્ધાત્મક કિંમતો, ટેકનોલોજીકલ રોકાણ અને વૈશ્વિક નિકાસની મહત્વાકાંક્ષાઓ દ્વારા પરંપરાગત ઉત્પાદકોને પડકાર ફેંકી રહ્યો છે. કેનેડાએ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં પોતાની પહોંચ જાળવી રાખીને અને સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાઓનું રક્ષણ કરીને આ પરસ્પર વિરોધી દબાણો વચ્ચે સંતુલન સાધવું પડશે. બ્રેમ્પ્ટનનો આ વિવાદ દર્શાવે છે કે બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ દ્વારા લેવામાં આવતા નિર્ણયો કેવી રીતે રાતોરાત રાષ્ટ્રીય આર્થિક નીતિનો વિષય બની શકે છે. જોકે, કામદારો માટે નક્કર કરારો વિનાના રાજકીય નિવેદનો માત્ર મર્યાદિત આશ્વાસન જ આપે છે. સેવરન્સ પે, પેન્શન, રોજગારીની તકો અને ભવિષ્યના ઉત્પાદન અંગેના પ્રશ્નો હજુ પણ વણઉકેલાયેલા છે. યુનિફોરના કામદારો દ્વારા હડતાળની તરફેણમાં કરાયેલું જંગી મતદાન આ વ્યાપક શ્રમ વિવાદની ગંભીરતા દર્શાવે છે.

સરકારો સામેનો તાત્કાલિક પડકાર એ નક્કી કરવાનો છે કે સ્ટેલાન્ટિસે ચોક્કસ કયા વચનો આપ્યા હતા, કેટલા જાહેર નાણાં ચૂકવવામાં આવ્યા હતા, કરારની જવાબદારીઓનો ભંગ થયો છે કે કેમ અને આ સોદો પૂર્ણ થાય તે પહેલાં કયા કાયદેસરના ઉપાયો ઉપલબ્ધ છે. રોશેલનું પ્રસ્તાવિત રોકાણ કેનેડાના સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં કાયદેસરની નવી તકો ઊભી કરી શકે છે, પરંતુ તે તકોને આવકારવાથી સ્ટેલાન્ટિસની અગાઉની પ્રતિબદ્ધતાઓની તપાસ કરવાની અલગ જવાબદારીમાંથી છટકી શકાય નહીં. અંતે, બ્રેમ્પ્ટનનો આ વિવાદ ઔદ્યોગિક જવાબદારીની એક નિર્ણાયક કસોટી રજૂ કરે છે. કેનેડિયન નાગરિકો જાહેર ભંડોળ, અમલી બનાવી શકાય તેવી પ્રતિબદ્ધતાઓ અને તેમના મેન્યુફેક્ચરિંગ સમુદાયોના ભવિષ્ય વિશે પારદર્શક જવાબોના હકદાર છે. હવે મુખ્ય પ્રશ્ન માત્ર એ નથી કે બ્રેમ્પ્ટન ફેક્ટરીની માલિકી કોની પાસે છે, પરંતુ પ્રશ્ન એ છે કે શું સરકારો એ સુનિશ્ચિત કરી શકે છે કે જાહેર રોકાણથી કેનેડિયનોને વચન આપવામાં આવેલી રોજગારી, ઉત્પાદન અને આર્થિક લાભો ખરેખર મળે.