લેખક: હિતેશ જગડ
હું ઘરેથી કામ કરું છું, અને મારી પત્ની હાઇબ્રિડ જોબ કરે છે.”
કેનેડામાં હવે આ એક નવો પારિવારિક પરિચય બની ગયો છે. કોવિડ-૧૯ દરમિયાન કટોકટીના પ્રતિભાવ રૂપે જેની શરૂઆત થઈ હતી, તે હવે એક જીવનશૈલીમાં પરિવર્તિત થઈ ગયું છે. મોટા કોર્પોરેશનોએ તેને અપનાવ્યું. કેન્દ્ર, પ્રોવિન્સ અને મ્યુનિસિપલ સરકારે પણ આ જ માર્ગ અપનાવ્યો. કર્મચારીઓને તે ગમ્યું. શરૂઆતમાં સૌએ તેના વખાણ કર્યા.
પરંતુ, પાંચ વર્ષથી વધુ સમય વીતી ચૂક્યો છે અને આ ચમક હવે ઝાંખી પડી ગઈ છે. જે મોડેલને એક સમયે કામના ભવિષ્ય તરીકે જોવામાં આવતું હતું, તે હવે ધીમા ઝેર જેવું સાબિત થઈ રહ્યું છે. ઑફિસો ભૂતિયા ખંડેરોમાં ફેરવાઈ રહી છે, સ્માલ બૂઝિનેસ ભાંગી રહ્યા છે, અને ખુદ સરકારો પણ ચૂપચાપ સ્વીકારી રહી છે કે ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’નું સપનું આર્થિક દુઃસ્વપ્નમાં બદલાઈ રહ્યું છે.
ચાલો પ્રામાણિકપણે કહીયે —શરૂઆતમાં કોને તે નહોતું ગમ્યું? ટ્રાફિક નહીં. કાર કે બસમાં બે કલાકના સમયનો વ્યય નહીં. વૉટર કૂલર પાસે ઑફિસની રાજનીતિ નહીં. પરિવારોને વધુ સમય સાથે વિતાવવા મળ્યો, માતા-પિતા તેમના બાળકોને જોઈ શક્યા, અને ગેસ, ડ્રાય ક્લિનિંગ અને મોંઘા લંચ પાછળ ખર્ચાતા પૈસા હવે બેંક ખાતામાં સુરક્ષિત રહ્યા.
લોકોને એક અણધારી વૈભવી વસ્તુ મળી: સ્વતંત્રતા. અને થોડા સમય માટે, ઉત્પાદકતા પણ સારી જણાતી હતી. ટેકનોલોજીએ આપણને ઝૂમ, ટિમ્સ, સ્લેક અને ગૂગલ મીટ આપ્યા. કોર્પોરેશનો બડાઈ મારતી હતી કે કામ ક્યારેય અટક્યું નથી. સરકારો ગૌરવભેર દર્શાવતી હતી કે જાહેર સેવા લિવિંગ રૂમમાંથી પણ ચાલુ રહી શકે છે. આપણે ને એમ લાગ્યું કે સંપૂર્ણ ઉકેલ મળી ગયો છે.
કડવી વાસ્તવિકતા
પરંતુ આ ભ્રામક સત્યમાં ધીમે ધીમે, તિરાડો દેખાવા લાગી. મેનેજરો ઘટતા પર્ફોર્મન્સ વિશે કોમ્પ્લેઇન વધવા લાગી. કર્મચારીઓ લૉગ-ઇન તો થતા, પણ શું તેઓ ખરેખર કામ કરતા હતા? શું તેઓ પ્રોફેશનલ રીતે કાર્ય કરતા હતા ..? શું સમયસર કાર્ય થતું હતું..? ડેડલાઈન લંબાવા લાગી. સર્જનાત્મકતા મરી પરવારી. નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા ધીમી પડી ગઈ. ઑફિસની જીવંત ઊર્જા – માનવ વાર્તાલાપમાંથી જે સ્પાર્ક પેદા થાય છે – તે ક્યારેય કમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર પુનરાવર્તિત થઈ શકી નહીં.
દરમિયાન, કોર્પોરેટ ટાવર્સ અડધા ખાલી ઊભા છે. કંપનીઓ હજી પણ એવી ઑફિસો માટે ભાડું, વીજળી અને જાળવણી પાછળ લાખોનો ખર્ચ કરી રહી છે જેમાં તેમના કર્મચારીઓ ભાગ્યે જ પ્રવેશ કરે છે. ડાઉનટાઉન કોર, જે એક સમયે કર્મચારીઓથી ધમધમતા હતા, તે હવે ખાલી શેલની જેમ ગુંજી રહ્યા છે. ઑફિસની ભીડ પર નભતા રેસ્ટોરાં, કૉફી શૉપ્સ અને સર્વિસ બિઝનેસ એક પછી એક બંધ થઈ રહ્યા છે. અને હોમમાં ઓફિસે થી કામ કરતા હવે ઘર નોટ માહોલ પણ ગગડી રહ્યો છે.
આ હવે માત્ર સુવિધાની વાત નથી. આ આર્થિક અસ્તિત્વનો પ્રશ્ન બની ગયો છે
લન્ચ સમય રેસ્ટોરન્ટ કે કાફે નો બિઝનેઝ ઠપ્પ થઇ ગયો છે તે રેસ્ટોરન્ટના કર્મચારીની ખોવાયેલી આવક છે ય તો તેમની નોકરી જઈ રહી છે સ્મોલ બૂઝિનેસ શ્વાસ લેવા માટે ઝઝૂમી રહ્યા છે.
‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’એ નાણાંના કુદરતી સર્ક્યુલેસન ને મંદ કરી નાખ્યું છે. જ્યારે લાખો લોકો મુસાફરી કરવાનું, બહાર ખાવાનું, કામ પછી ખરીદી કરવાનું બંધ કરી દે છે, ત્યારે સમગ્ર આર્થિક એન્જિન ધીમું પડી જાય છે. લોકોને મહિનાના થોડાક સો ડૉલર બચાવવા સ્માર્ટ લાગતું હશે, પરંતુ તેનું સામૂહિક પરિણામ વિનાશક છે: અર્થતંત્રમાં ઓછી રોકડ, ઓછી નોકરીઓ અને નાના ધંધાઓનું પતન.
ખુદ સરકાર પણ નુકસાન વેઠી રહી છે. રિમોટ વર્કર્સ આક્રમક રીતે હોમ ઑફિસના કપાતનો દાવો કરી રહ્યા છે, જેનાથી કરની આવક ઘટી રહી છે. એક એવા સમયે જ્યારે જાહેર ખર્ચ—હેલ્થકેર, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, હાઉસિંગ—પર વિસ્ફોટ થઈ રહ્યો છે, ત્યારે તિજોરી ચૂપચાપ ખાલી થઈ રહી છે. જો દરેક વ્યક્તિ ‘બચત’ પાછળ છુપાયેલું રહેશે, તો આવતીકાલે કોણ આ ચૂકવશે? અને કાર્યસ્થળની સંસ્કૃતિનું શું? ઑફિસો માત્ર ઇમારતો નથી; તે અનુભવની શાળાઓ છે. યુવા કર્મચારીઓ એક સમયે વરિષ્ઠોને જોઈને શીખતા હતા, મેન્યુઅલમાં ન લખેલા પાઠો ગ્રહણ કરતા હતા. સ્વયંસ્ફૂર્ત વાતચીતથી વિચારો જાગતા હતા. મેન્ટરશિપ કુદરતી રીતે થતી હતી.
હવે? એક ૨૫ વર્ષનો યુવાન ત્રણ વર્ષ સુધી નોકરીમાં રહી શકે છે અને કદાચ મેનેજર સાથે હાથ પણ મિલાવ્યો ન હોય. હોનેસ્ટી અદૃશ્ય થઈ રહી છે, સહયોગ મરી રહ્યો છે, અને કોર્પોરેટ ઓળખ મ્યૂટ માઇક્રોફોન અને થીજી ગયેલી વિડિયો સ્ક્રીનની ગ્રીડમાં વિસર્જન પામી રહી છે.
એટલા માટે જ હવે તમને સરકારો કર્મચારીઓને ઑફિસમાં પાછા લાવવાની દરખાસ્તો વિશે વાત કરતી સંભળાશે. તેઓ તે જોઈ રહ્યા છે જે ઘણા કર્મચારીઓ અવગણે છે: શાંત આર્થિક રક્તસ્રાવ. મ્યુનિસિપલ કાઉન્સિલો મરી રહેલા ડાઉનટાઉન વિશે ફરિયાદ કરે છે. પ્રાંતીય નેતાઓ ધંધાઓને ગૂંગળાતા જોઈ રહ્યા છે. ફેડરલ સરકાર ઘટતી આવકની ગણતરી કરે છે.
વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર અનિવાર્ય છે—’વર્ક ફ્રોમ હોમ’ મોડેલ હવે વિશેષાધિકાર નથી; તે એક ખતરો બની રહ્યો છે.
આપણે પોતાને આશ્વાશન ન આપીયે .મહામારી દરમિયાન ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ એક ઉદ્ધારક હતું,..? હા. પરંતુ આજે તે એક શાંત વિધ્વંસક (saboteur) બની રહ્યું છે. તે નાના ધંધાઓને મારી રહ્યું છે, સરકારોને નબળી પાડી રહ્યું છે, અને કાર્યસ્થળની સંસ્કૃતિને નષ્ટ કરી રહ્યું છે. તે વ્યક્તિ માટે અનુકૂળ છે પરંતુ સમાજ માટે હાનિકારક છે.વિવ્સનીયતા મરી પરવારી છે. પર્ફોર્મન્સ તળિયે જઈ રહ્યો છે. આર્થિક નુકસાન થઇ રહ્યું છે ઇકોનોમિક ગ્રોથ મંદ પડી રહ્યો છે
વાચકો, આપણે પોતાને જ પૂછવું જોઈએ : શું આપણે વ્યક્તિગત સુવિધા માટે સામૂહિક સમૃદ્ધિનું બલિદાન આપવા તૈયાર છીએ? શું આપણે આપણા શહેરોને ખાલી થતા, આપણા સ્મોલ બિઝનેસ ને બંધ થતા અને આપણા કર આધારને ધોવાતા જોવા તૈયાર છીએ..? — માત્ર એટલા માટે કે આપણે લિવિંગ રૂમમાંથી પાયજામામાં કામ કરી શકીએ?
મુશ્કેલ પસંદગીનો સમય આવી ગયો છે. સંતુલન જ એકમાત્ર માર્ગ છે. હાઇબ્રિડ મોડેલ્સ ટકી શકે છે, પરંતુ કાયમી રિમોટ વર્કના દિવસોનો અંત આવવો જોઈએ. જો નહીં, તો આપણે એક એવા સમાજનું નિર્માણ કરવાનું જોખમ લઈશું જ્યાં દરેક વ્યક્તિ બચત તો કરશે, પરંતુ જાહેર સ્તરે ગુમાવે છે, અને તેનું આર્થિક નુકસાન આપણે દરેકે વેઠવું પડશે નિર્ણય સ્પષ્ટ છે: ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ એ ભવિષ્ય નથી જેની આપણે કલ્પના કરી હતી. તે આજનો આરામ છે, જે આવતીકાલે પતન લાવી શકે છે. આ વિચારવા જેવું છે મિત્રો, એક સીધી સાદી વાત ઓફિસે એ ઓફિસ છે અને તેને ઓફિસ રહેવા દો, ઘર ને ઘર રહેવા દો ઓફિસ ના બનાવો, હા આવશ્યક હોય તો ઓપ્શન માટે સારો પર્યાય છે.
બાકી આપની મરજી !! તમારો અભિપ્રાય કોમેન્ટ માં જણાવશો
