યુએસ બોર્ડર પર ફોન સર્ચને મળ્યો અમેરિકી અદાલતનો ટેકો: કેનેડિયનો માટે લાલબત્તી
ધ્વનિ ન્યૂઝ ઓનલાઇન | ટોરોન્ટો
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) ની મુસાફરી કરી રહેલા કેનેડિયન નાગરિકો માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ચેતવણીરૂપ સમાચાર સામે આવ્યા છે. સરહદ પર એન્ટ્રી કરતી વખતે તમારા સ્માર્ટફોન કે ડિજિટલ ઉપકરણો સુરક્ષિત છે તેવું માનવાની ભૂલ હવે ભારે પડી શકે છે. તાજેતરમાં 17 સપ્ટેમ્બરના રોજ યુ.એસ. ફેડરલ અપીલ કોર્ટે (U.S. Federal Appeals Court) એક મોટો અને મહત્વનો ચુકાદો આપતાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બોર્ડર સિક્યોરિટી અધિકારીઓ કોઈપણ પ્રકારના વોરંટ (Warrant) કે ચોક્કસ શંકા વગર મુસાફરોના સેલફોનની મેન્યુઅલી (Manual Search) તપાસ કરી શકે છે. અમેરિકી અદાલતના આ નિર્ણયથી ન્યૂ-યોર્ક અને વર્મોન્ટ જેવા સરહદી વિસ્તારોમાં સ્થિત અધિકારીઓની સત્તા વધુ મજબૂત બની છે. જોકે, ડિજિટલ સાધનોનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવતી ઊંડાણપૂર્વકની ફોરેન્સિક તપાસ (Forensic Search) અંગે હજુ સુધી કોઈ આખરી કાનૂની સ્પષ્ટતા થઈ નથી.
આ સમગ્ર કાનૂની વિવાદ ન્યૂ યોર્કના જોન એફ. કેનેડી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (JFK Airport) પર ચિનવેન્દુ અલિસિગ્વે નામના મુસાફરના ફોનની બે વાર લેવાયેલી તલાશીથી શરૂ થયો હતો. વર્ષ 2019 અને 2021 દરમિયાન અમેરિકામાં પ્રવેશતી વખતે અધિકારીઓએ તેના ફોનમાં સ્ક્રોલ કરીને ડેટા ચકાસ્યો હતો અને બનાવટી ઓળખ તેમજ બેંક ખાતાઓ સાથે જોડાયેલી શંકાસ્પદ માહિતીના ફોટોગ્રાફ્સ લીધા હતા. બાદમાં અલિસિગ્વેએ કોર્ટમાં અરજી કરીને આ રીતે મેળવેલા પુરાવાઓની કાનૂની માન્યતા સામે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. પરંતુ યુ.એસ. કોર્ટ ઓફ અપીલ્સ ફોર ધ સેકન્ડ સર્કિટે તેની અરજી ફગાવી દીધી હતી અને આ પ્રકારની મેન્યુઅલી તપાસને સરહદ પર થતી એક સામાન્ય અને નિયમિત પ્રક્રિયા (Routine Border Search) ગણાવી હતી.
અમેરિકી કાનૂની પ્રણાલીમાં સામાન્ય બોર્ડર તલાશીને પરંપરાગત વોરંટના નિયમોમાંથી ખાસ મુક્તિ આપવામાં આવે છે. અપીલ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે આજના આધુનિક સ્માર્ટફોનમાં રહેલી અંગત વિગતો અને પ્રાઇવસીની ચિંતા હોવા છતાં, પ્રવર્તમાન કાયદાકીય જોગવાઈઓ મુજબ અધિકારીઓએ મેન્યુઅલ તપાસ કરતા પહેલા કોઈ પ્રાથમિક શંકા દર્શાવવી જરૂરી નથી. આ ઉપરાંત, અરજદારે યુ.એસ. બંધારણના પ્રથમ સુધારા (First Amendment) હેઠળ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો હવાલો આપીને વોરંટ મેળવવું ફરજિયાત હોવાની જે દલીલ કરી હતી તેને પણ અદાલતે સરેઆમ ફગાવી દીધી હતી.
જોકે, ચુકાદા આપતી વખતે ન્યાયાધીશોએ એક સ્પષ્ટ સીમારેખા પણ નક્કી કરી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે આ નિર્ણય માત્ર મેન્યુઅલ રિવ્યૂ એટલે કે હાથથી ફોન સ્ક્રોલ કરીને કરાતી તપાસ પૂરતો જ મર્યાદિત છે. જ્યારે કોઈ બાહ્ય સોફ્ટવેર કે ટેકનિકલ સાધનો દ્વારા ડેટા એક્સટ્રેક્ટ કરવો કે પૃથ્થકરણ કરવું જેવી અત્યાધુનિક ફોરેન્સિક પદ્ધતિઓ માટે કયા કાનૂની ધોરણો લાગુ પડશે તેનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો નથી. તેથી આ ચુકાદાને સમગ્ર અમેરિકામાં તમામ પ્રકારના ઇલેક્ટ્રોનિક ડિવાઇસ સર્ચ માટેનો આખરી નિર્ણય માની શકાય નહીં. આ હુકમ હાલ પૂરતો સેકન્ડ સર્કિટ અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવતા ન્યૂ યોર્ક, વર્મોન્ટ અને કનેક્ટિકટ રાજ્યોને જ સીધો લાગુ પડે છે.
કેનેડિયન પ્રવાસીઓ માટે આ નિર્ણય બાદ ટ્રાવેલ એડવાઇઝરી અને વ્યવહારુ સૂચનાઓ અત્યંત મહત્વની બની જાય છે. ગવર્નમેન્ટ ઓફ કેનેડા (Government of Canada) અનુસાર, અમેરિકી બોર્ડર એજન્ટ્સ પાસે દેશમાં પ્રવેશતી વખતે કોઈપણ મુસાફરના ફોન, કમ્પ્યુટર કે ટેબ્લેટની તપાસ કરવાનો સંપૂર્ણ કાનૂની અધિકાર છે. માર્ગદર્શિકા મુજબ, જ્યારે અધિકારીઓ તમારા ઉપકરણનો પાસવર્ડ (Password) માગે ત્યારે તેમણે કોઈ ચોક્કસ કારણ દર્શાવવું જરૂરી નથી. જો કોઈ મુસાફર પાસવર્ડ આપવાનો કે તપાસ કરવાનો ઇનકાર કરે તો તેનું ડિવાઇસ જપ્ત થઈ શકે છે, યાત્રામાં મોડું થઈ શકે છે અને જો મુસાફર યુ.એસ. નાગરિક ન હોય તો તેને અમેરિકામાં પ્રવેશતા પણ અટકાવી શકાય છે. આ નિયમો જમીની સરહદ (Road Border) તેમજ યુ.એસ. પ્રી-ક્લિયરન્સ (U.S. Preclearance) ધરાવતા કેનેડિયન એરપોર્ટ્સ પરથી ઉપડતી તમામ ફ્લાઇટ્સને સમાન રીતે લાગુ પડે છે.
તપાસનો અસ્વીકાર કરવાના પરિણામો મુસાફરના વિઝા સ્ટેટસ (Status) પર નિર્ભર કરે છે. અમેરિકામાં પ્રવેશવા માંગતો કેનેડિયન નાગરિક ત્યાંની કાનૂની વ્યાખ્યા મુજબ વિદેશી નાગરિક ગણાય છે, જ્યારે કેનેડા અને અમેરિકા બંનેની બેવડી નાગરિકતા (Dual Citizenship) ધરાવતા લોકો માટે નિયમો થોડા અલગ હોય છે. તે જ રીતે, કેનેડાના પરમેનન્ટ રેસિડન્ટ (PR) હોય પરંતુ અન્ય દેશનું પાસપોર્ટ ધરાવતા હોય તેવા લોકો માટે પ્રવેશના વધારાના નિયમો લાગુ પડી શકે છે. જે મુસાફરો પાસે સંવેદનશીલ બિઝનેસ રેકોર્ડ્સ, ક્લાયન્ટની ગોપનીય વિગતો અથવા કાનૂની દસ્તાવેજો હોય તેમણે પ્રવાસ શરૂ કરતા પહેલા યોગ્ય કાનૂની સલાહ લેવી હિતાવહ છે.
યુ.એસ. કસ્ટમ્સ એન્ડ બોર્ડર પ્રોટેક્શન (CBP) દ્વારા ડિવાઇસ સર્ચને મુખ્યત્વે બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે: બેઝિક સર્ચ અને એડવાન્સ સર્ચ. બેઝિક સર્ચમાં અધિકારીઓ કોઈ બાહ્ય સાધનો જોડ્યા વગર ફોનની માહિતી મેન્યુઅલી ચકાસે છે. જ્યારે એડવાન્સ સર્ચમાં ફોનનો ડેટા કોપી કરવા અથવા એનાલિસિસ કરવા માટે વિશિષ્ટ ઇક્વિપમેન્ટનો ઉપયોગ થાય છે. CBP ની નીતિ મુજબ, એડવાન્સ ફોરેન્સિક સર્ચ માટે કાયદાના ઉલ્લંઘનની વાજબી શંકા, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની ચિંતા અને સિનિયર મેનેજમેન્ટની મંજૂરી હોવી આવશ્યક છે. જોકે, આ માત્ર એજન્સીની આંતરિક નીતિ છે, બંધારણીય ધોરણો અંગે કોર્ટે હજુ આખરી સ્ટેન્ડ લીધો નથી.
સરહદ પર ફોનની તપાસ થવાના કિસ્સાઓ એકંદર મુસાફરોની સરખામણીએ ઓછા હોય છે, પરંતુ તેનો આંકડો ઘણો મોટો છે. વર્ષ 2024ના નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન 42 કરોડથી વધુ પ્રવાસીઓમાંથી CBP એ 47,047 આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોના ડિવાઇસ સર્ચ કર્યા હતા, જેમાં 42,725 તપાસ બેઝિક કેટેગરીની હતી. આ આંકડાઓમાં કેનેડાથી આવેલા અથવા કેનેડિયન નાગરિકોની ચોક્કસ સંખ્યા અલગથી દર્શાવવામાં આવી નથી.
વ્યક્તિગત સ્તરે આ પ્રકારની તપાસ માનસિક રીતે ખૂબ અસર કરી શકે છે કારણ કે આજના ફોનમાં પરિવારના ફોટોગ્રાફ્સ, મેસેજ, નાણાકીય હિસાબો અને ઓફિસના કમ્યુનિકેશન એકસાથે સંગ્રહિત હોય છે. તેવામાં ડિવાઇસમાં સ્ટોર થયેલા ડેટા અને ક્લાઉડ (Cloud) પર રહેલા ડેટા વચ્ચેનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. CBP ના નિયમો મુજબ તપાસ પહેલા ડિવાઇસનું નેટવર્ક કનેક્શન બંધ (Airplane Mode) કરવામાં આવે છે જેથી માત્ર ફોનમાં સ્થાનિક રીતે સ્ટોર થયેલી વિગતો જ જોઈ શકાય, ઓનલાઇન એકાઉન્ટ્સમાંથી ડેટા ફેચ ન થાય. કેનેડા સરકાર પણ બોર્ડર નજીક પહોંચતા જ ડિવાઇસને એરપ્લેન મોડ પર રાખવાની અને બિનજરૂરી ડેટાનું બેકઅપ (Backup) લઈને સંવેદનશીલ માહિતી સુરક્ષિત રાખવાની સલાહ આપે છે. પ્રવાસ પર નીકળતા પહેલા જ પોતાના ડિજિટલ ડેટાનું આયોજન કરવું એ જ અત્યારે સૌથી બુદ્ધિપૂર્વકનો માર્ગ છે.
ડિસ્ક્લેમર (અસ્વીકરણ): આ લેખ સામાન્ય પ્રવાસ માહિતી પૂરી પાડે છે અને તે કાનૂની સલાહ નથી; સંવેદનશીલ અથવા ગોપનીય ડેટા ધરાવતા મુસાફરોએ સરહદ પાર કરતા પહેલા કોઈ યોગ્ય વકીલની સલાહ લેવી.
Click to read United States travel advice
